२२

भट्टिकाव्यम्

This text does not support clickable word meanings.

ततो रामो हनूमन्तमुक्तवान् हृष्टमानसम्

"अयोध्यां श्वः प्रयातासि कपे ! भरतपालिताम्।

Permalink Bookmark

गाधितासे नभो भूयः स्फुटन्मेघघटावलि,

ईक्षितासे ऽम्भसां पत्युः पयः शिशिरशीकरम्।

Permalink Bookmark

सेवितासे प्लवङ्ग ! त्वं महेन्द्रा ऽद्रेरधित्यकाः

व्युत्क्रान्तवर्त्मनो भानोः सहज्योत्स्नाकुमुद्वतीः।

Permalink Bookmark

चन्दनद्रुमसंच्छन्ना निराकृतहिमश्रथाः

दर्शितारस् त्वया ताश् च मलयोपत्यकाः शुभाः।

Permalink Bookmark

प्रतन्व्यः कोमला विन्ध्ये सहितारः स्यदं न ते

लताः स्तबकशालिन्यो मधुलेहिकुलाकुलाः।

Permalink Bookmark

द्रष्टासि प्रीतिमानारात् सखिभिः सह सेविताम्

सपक्षपातं किष्किन्धां पूर्वक्रीडां स्मरन् मुहुः।

Permalink Bookmark

त्वया सन्दर्शितारौ ते माल्यवद्दण्डकावने,

उपद्रुतश् चिरं द्वन्द्वैर् ययोः क्लिशितवानहम्।

Permalink Bookmark

आप्तारौ भवता रम्यावाश्रमौ हरिणाकुलौ

पुण्योदकद्विजाकीर्णौ सुतीक्ष्णशरभङ्गयोः

Permalink Bookmark

अतिक्रान्ता त्वया रम्यं दुःखमत्रेस् तपोवनम्,

पवित्रचित्रकूटे ऽद्रौ त्वं स्थातासि कुतूहलात्।

Permalink Bookmark

ततः परं भरद्वाजो भवता दर्शिता मुनिः,

द्रष्टारश् च जनाः पुन्या यामुनाऽम्बुक्षतांऽहसः।

Permalink Bookmark

स्यन्त्वा स्यन्त्वा दिवः शम्भोर् मूर्ध्नि स्कन्त्वा भुवं गताम्

गाहितासे ऽथ पुण्यस्य गङ्गां मूर्तिमिव द्रुताम्।

Permalink Bookmark

तमसाया महानीलपाषाणसदृशत्विषः

वना ऽन्तात् बहु मन्तासे नागराक्रीडशाखिनः।

Permalink Bookmark

नगरस्त्रीस्तनन्यस्तधौतकुङ्कुमपिञ्जराम्

विलोक्य सरयूं रम्यां गन्ता ऽयोध्या त्वया पुरी।

Permalink Bookmark

आनन्दितारस् त्वां दृष्ट्वा प्रष्टारश् चावयोः शिवम्

मातरः सह मैथिल्या, तोष्टा च भरतः परम्।

Permalink Bookmark

आख्यातासि हतं शत्रुमभिषिक्तं विभीषणम्,

सुग्रीवं चा ऽर्जितं मित्रं, सर्वांश् चागामुकान् द्रुतम्

Permalink Bookmark

गन्तारः परमां प्रीतिं पौराः ष्रुत्वा वचस् तव,

ज्ञात्वैतत् सम्मुखीनश् च समेता भरतो ध्रुवम्।

Permalink Bookmark

गते त्वयि पथा ऽनेन वयमप्यंहितास्महे,

लब्धाहे ऽहं धृतिं प्राप्ते भूयो भवति सम्मुखे।

Permalink Bookmark

गते तस्मिन् गृहीता ऽर्थे रामः सुग्रीवराक्षसौ

उक्तवान् श्वो ऽभिगन्तास्थो युवां सह मया पुरम्।

Permalink Bookmark

द्रष्टास्थस् तत्र तिस्रो मे मात् स् तुष्टऽन्तरात्मनः

आन्त्यन्तीनं सखित्वं च प्राप्तास्थो भरताश्रयम्।

Permalink Bookmark

नैवं विरहदुःखेन वयं व्याघानितास्महे,

श्रमो नुभविता नैवं भवद्भ्यां च वियोगजः,

Permalink Bookmark

एवं युवां मम प्रीत्यै कल्प्तास्थः कपिराक्षसौ !

गन्तुं प्रयतितासाथे प्रातः सह मया यदि।

Permalink Bookmark

उत्कवन्तौ ततो रामं वचः पौलस्त्यवानरौ

अनुग्रहो ऽयं काकुत्स्थ ! गन्तास्वो यत् त्वया सह।

Permalink Bookmark

अनुमन्तास्वहे नावां भवन्तं विरहं त्वया

अपि प्राप्य सुरेन्द्रत्वं, किं नु प्रत्तं, त्वयास्पदम्।

Permalink Bookmark

ततः कथाभिः समतीत्य दोषा मारुह्य सैन्यैः सह पुष्पकं ते

सम्प्रस्थिता वेगवशादगाधं प्रक्षोभयन्तः सलिलं पयोधेः।

Permalink Bookmark

सेतुं, महेन्द्रं, मलयं सविन्ध्यं, समाल्यवन्तं गिरिमृष्यमूकम्,

सदण्डकाऽरण्यवातीं च पम्पां रामः प्रियायाः कथयन् जगाम।

Permalink Bookmark

एते ते मुनिजनमण्डिता दिगन्ताः, शैलोऽयं लुलितवनः स चित्रकूटः,

गङ्गेयं सुतनु! विशालतीररम्या, मैथिल्या रघुतनयो दिशन् ननन्द।

Permalink Bookmark

शिञ्जानभ्रमरकुलाकुलाऽग्रपुष्पाः शीताऽम्भःप्रविलयसंप्लवा ऽभिलीनाः

एते ते सुतनु ! पुरीजनोपभोग्या दृश्यन्ते नयनमनोरमा वना ऽन्ताः।

Permalink Bookmark

स्थानं नः पूर्वजानामियमधिकमसौ प्रेयसी पूरयोध्या, दूरादालोक्यते या हुतविविधहविः प्रीणिता ऽशेषदेवा,

सो ऽयं देशो, रुदन्तं पुरजनमखिलं यत्र हित्वा प्रयातौ आवां सीते ! वना ऽन्तं सह धृतधृतिना लक्ष्मणेन क्षपाऽन्ते।

Permalink Bookmark

तूर्याणामथ निःस्वनेन सकलं लोकं समापूरयन् विक्रान्तैः करिणां गिरीन्द्रसदृशां क्ष्मां कम्पयन् सर्वतः

सानन्दा ऽश्रुविलोचनः प्रकृतिभिः सार्धं सहा ऽन्तः पुरः सम्प्राप्तो भरतः समारुतिरलं नम्रः समं मातृभिः

Permalink Bookmark

अथ ससम्भ्रमपौरजनावृतो भरतपाणिधृतोज्ज्वलचामरः

गुरुजनद्विजबन्द्यभिनन्दितः प्रविशति स्म पुरं रघुनन्दनः।

Permalink Bookmark

प्रविधाय धृतिं परां जनानां युवराजं भरतं ततोऽभिषिच्य

जघटे तुरगाऽध्वरेण यष्टुं कृतसम्भारविधिः पतिः प्रजानाम्।

Permalink Bookmark

इदमधिगतमुक्तिमार्गचित्रं विवदिषतां वदतां च सन्निबन्धात्

जनयति विजयं सदा जनानां युधि सुसमाहितमैश्वरं यथा ऽस्त्रम्।

Permalink Bookmark

दीपतुल्यः प्रबन्धो ऽयं शब्दलक्षणचक्षुषाम्

हस्ता ऽमर्ष इवा ऽन्धानां भवेद् व्याकरणादृते।

Permalink Bookmark

व्याख्यागम्यमिदं काव्य मुत्सवः सुधियामलम्,

हता दुर्मेघसश् चा ऽस्मिन् विद्वत्प्रियतया मया।

Permalink Bookmark

काव्यमिदं विहितं मया वलभ्यां श्रीधरसेननेरन्द्रपालितायाम्,

कीर्तिरतो भवतान् नृपस्य, तस्य प्रेमकरः क्षितिपो यतः प्रजानाम्।

Permalink Bookmark