Reports » bhaTTikAvyam

<teiHeader xml:lang="en">
  <fileDesc>
    <titleStmt>
      <title>Rāvaṇavadha (= Bhaṭṭikāvya)</title>
      <author>Bhaṭṭi</author>
      <respStmt>
        <resp>data entry</resp>
        <name>n.n.</name>
      </respStmt>
      <respStmt>
        <resp>contribution to GRETIL</resp>
        <name>n.n.</name>
      </respStmt>
      <respStmt>
        <resp>initial normalization and conversion to legacy GRETIL formats</resp>
        <name>Reinhold Grünendahl</name>
      </respStmt>
      <respStmt>
        <resp>normalization and conversion to TEI-conformant markup</resp>
        <name>Maximilian Mehner</name>
      </respStmt>
    </titleStmt>
    <publicationStmt>
      <publisher>Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen</publisher>
      <availability>
        <p>This e-text was provided to GRETIL in good faith that no copyright rights have been infringed.
	 If anyone wishes to assert copyright over this file, please contact the GRETIL m

<l>न षट्पदोऽसौ, न जुगुञ्ज यः कलं; न गुञ्जितं तन्, न जहार यन् मनः।</l>

<l>प्रतुष्टुवुः कर्म ततः प्रक्wxल्क़्क़्प्तैस् ते यज्ञियैर् द्रव्यगणैर् यथावत्,</l>

<l>अजिग्रहत् तं जनको धनुस् तद् "येनाऽर्दिदद् दैत्यपुरं पिनाकी",</l>

<l>ततः सुचेतीकृतपौरभृत्यो "राज्ये ऽभिषेक्ष्ये सुतमित्यनीचैः</l>

<l>"गतो वनं श्वो भवितेति रामः," शोकेन देहे जनता ऽतिमात्रम्,</l>

<l>"किं शोचतेहा ऽभ्युदये बता ऽस्मान् नियोगलाभेन पितुः कृताऽर्थान्,</l>

<l>पौरा ! निवर्तध्वमिति न्यगादीत्, "तातस्य शोकाऽपनुदा भवेत,</l>

<l>मा दर्शताऽन्यं भरतं च मत्तो," निवर्तयेत्याह रथं स्म सूतम्</l>

<l>"सुप्तो नभस्तः पतितं निरीक्षां चक्रे विवस्वन्तमधः स्फुरन्तम्,"</l>

<l>वस्त्राऽन्नपानं शयनं च नाना कृत्वाऽवकाशे रुचिसंप्रक्wxल्क़्क़्प्तम्</l>

<l>तान् प्रीतिमानाह मुनिस् ततः स्म "निवध्वमाध्वं, पिबताऽत्त शेध्वम्।</l>

<l>"अरण्ययाने सुकरे पिता मा प्रायुङ्क्त, राज्ये बत दुष्करे त्वाम्,</l>

<l>मा गाः शुचं वीर !, भरं वहा ऽमुम्," आभाषि रामेण वचः कनीयान्।</l>

<l>"कृती श्रुती वृद्धमतेषु धीमांस् त्वं पैतृकं चेद् वचनं न कुर्याः,</l>

<l>जिह्रेष्यतिष्ठन् यदि तातवाक्ये, जहीहि शङ्कां, व्रज, शाधि पृथ्वीम्।"</l>

<l>"वृद्धौरसां राज्यधुरां प्रवोढुं कथं कनीयानहमुत्सहेय,</l>

<l>मा मां प्रयुक्थाः कुलकीर्तिलोपे," प्राह स्म रामं भरतोऽपि धर्य्मम्।</l>

<l>"ऊर्जस्वलं हस्तितुरङ्गमेतद्, अमूनि रत्नानि च राजभाञ्जि,</l>

<l>राजन्यकं चैतदहं क्षितीन्द्रस् त्वयि स्थिते स्यामिति शान्तमैतत्।"</l>

<l>इति निगदितवन्तं राघवस् तं जगाद "व्रज भरत ! गृहीत्वा पादुके त्वं मदीये,</l>

<l>च्युतनिखिलविशङ्कः पूज्यमानो जनौघैः सकलभुवनराज्यं कारया ऽस्मन्मतेन"</l>

<l>"यूयं समैष्यथेत्यस्मि न्नासिष्महि वयं वने,</l>

<l>दृष्टाः स्थ, स्वस्ति वो, यामः स्वपुण्यविजितां गतिम्"</l>

<l>"सौमित्रे ! मामुपायंस्थाः कम्रामिच्छुर् वशंवदाम्</l>

<l>त्वद्भोगीनां सहचरीमशङ्कः पुरुषायुषम्।"</l>

<l>तामुवाच स"गौष्ठीने वने स्त्रीपुंसभीषणे</l>

<l>प्राप्य दारगवानां यः मुनीनामभयं सदा"</l>

<l>"मामुपायंस्त रामे"ति वदन्ती सादरं वचः</l>

<l>"अस्त्रीको ऽसावहं स्त्रीमान्, स पुष्यतितरां तव</l>

<l>पतिर्"इत्यब्रवीद् रामस्"तमेव व्रज, मा मुचः।"</l>

<l>"अहं शूर्पणखा नाम्ना नूनं ना ऽज्ञायिषि त्वया,</l>

<l>दण्डो ऽयं क्षेत्रियो येन मय्यपाती"ति सा ऽब्रवीत्।</l>

<l>"कृते सौभागिनेयस्य भरतस्य विवासितौ</l>

<l>अभृत्रिमपरीवारौ पर्यभूतां तथापि माम्।"</l>

<l>"श्वःश्रेयसमवाप्तासि" भ्रातृभ्यां प्रत्यभाणि सा</l>

<l>कुतस्त्यं भीरु ! यत् तेभ्यो द्रुह्यद्भ्यो ऽपि क्षमामहे।"</l>

<l>"दण्डकानध्यवात्तां यौ वीर ! रक्षःप्रकाण्डकौ,</l>

<l>वरुणानी न, ना ऽग्नायी तस्याः सीमन्तिनी समा।"</l>

<l>प्रत्यूचे राक्षसेन्द्रस् ताम् "आश्वसिहि, बिभेषि किम्,</l>

<l>त्रपाकरस्, तथाप्येष यतिष्ये तद्विनिग्रहे।"</l>

<l>"अन्तर्धत्स्व रघुव्याघ्रात् तस्मात् त्वं राक्षसेश्वर !,</l>

<l>अधिलङ्कं स्त्रियो दीव्य, मारब्धा बलिविग्रहम्।"</l>

<l>"यातयामं विजितवान् स रामं यदि, किं ततः</l>

<l>मारीचो ऽनुनयंस् त्रासाद् "अभ्यमित्र्यो भवामि ते।</l>

<l>उद्योगमभ्यमित्रीणो यथेष्टं त्वं च संतनु।"</l>

<l>"एष प्रावृषिजाऽम्भोद नादी भ्राता विरौति ते,</l>

<l>ज्ञातेयं कुरु सौमित्रे ! भयात् त्रायस्व राघवम्।"</l>

<l>"रामसंघुषितं नैतन्, मृगस्यैव विवञ्चिषोः</l>

<l>रामस्वनितसङ्काशः स्वान्", इत्यवदत् स ताम्।</l>

<l>"आप्यानस्कन्धकण्ठांऽसं रुषितं सहितुं रणे</l>

<l>मा स्म भैषीस्, त्वया ऽद्यैव कृताऽर्थो द्रक्ष्यते पतिः"</l>

<l>"यायास् त्वमिति कामो मे, गन्तुमुत्सहसे न च,</l>

<l>इच्छुः कामयितुं त्वं माम्", इत्यसौ जगदे तया।</l>

<l>निरगात् "शत्रुहस्तं त्वं यास्यसी"ति शपन् वशी।</l>

<l>चंक्रमावान् समागत्य सीतामूचे"सुखाभव।"</l>

<l>त्रस्यन् वैरायमाणेभ्यः शून्यमन्ववसद् वनम्।"</l>

<l>"महाकुलीन ऐक्ष्वाके वंशे दाशरथिर् मम</l>

<l>"कृते कानिष्ठिनेयस्य ज्यैष्ठिनेयं विवासितम्</l>

<l>उद्भासिनी च भूत्वा मे वक्षःसंमार्दिनी भव।"</l>

<l>"द्विषन् ! वनेचराऽग्र्याणां त्वमादायचरो वने</l>

<l>विज्ञाया ऽमंस्त काकुत्स्थः"क्षये क्षेमं सदुर्लभम्।"</l>

<l>"गता स्यादवचिन्वाना कुसुमान्याश्रमद्रुमान्।</l>

<l>हा पितः !, क्वा ऽसि हे सुभ्रु !," बह्वेवं विललाप सः,</l>

<l>"इदं नक्तंतनं दाम पौष्पमेतद् दिवातनम्,</l>

<l>इहा ऽहं द्रष्टुमाह्वं तां," स्मरन्नेवं मुमोह सः</l>

<l>"एत सीताद्रुहः संख्ये, प्रत्यर्तयत राघवम्,</l>

<l>अद्युतच् चेन्दुना सार्धं, तां प्रब्रूत, गता यतः।"</l>

<l>"सीतां जिघांसू सौमित्रे ! राक्षसावारतां ध्रुवम्,</l>

<l>जिघत्सोर् नूनमापादि ध्वंसो ऽयं तां निशाचरात्।"</l>

<l>"रुणध्मि सवितुर् मार्गं, भिनद्मि कुलपर्वतान्।</l>

<l>न तृणेह्मीति लोको ऽयं मां विन्ते निष्पराक्रम्,"</l>

<l>"मा वधिष्ठा जटायुं मां सीतां रामा ऽहमैक्षिषि।"</l>

<l>"लभ्या कथं नु वैदेही, शक्यो द्रष्टुं कथं रिपुः,</l>

<l>सह्यः कथं वियोगश् च, गद्यमेतत् त्वया मम।"</l>

<l>"अहं राम ! श्रियः पुत्रो मद्यपीत इव भ्रमन्,</l>

<l>पापचर्यो मुनेः शापाज् जात" इत्यवदत् स तम्।</l>

<l>"प्रयातस् तव यम्यत्वं शस्त्रपूतो ब्रवीमि ते,</l>

<l>मन्युस् तस्य त्वया मार्ग्यो, मृज्यः शोकश् च तेन ते।"</l>

<l>स तामूचे ऽथ"कच्चित् त्वममावास्यासमन्वये</l>

<l>यमान् नोदविजिष्ठास् त्वं, निजाय तपसे ऽतुषः"</l>

<l>"सख्यस्य तव सुग्रीवः कारकः कपिनन्दनः,</l>

<l>द्रुतं द्रष्टासि मैथिल्पाः," सैवमुक्त्वा तिरो ऽभवत्।</l>

<l>"भृङ्गालीकोकिलक्रुङ्भिर् वाशनैः पश्य लक्ष्मण !</l>

<l>"बन्धुना विगृहीतोऽहं भूयासं जीवकः कथम्।"</l>

<l>"बलिनावमूमद्रीन्द्रं युवां स्तम्बेरमाविव</l>

<l>रामो ऽवोचद्धनूमन्तम् "आवामभ्रंलिहं गिरिम्</l>

<l>असूर्यंपश्यया मूर्त्या हृता, तां मृगयावहे।"</l>

<l>प्रत्यूचे मारुति रामम्  "अस्ति वालीति वानरः"</l>

<l>एहि, सर्वंसहं मित्रं सुग्रीवं कुरु वानरम्।"</l>

<l>"वसुंधरायां कृत्स्नायां नाऽस्ति वालिसमो बली,</l>

<l>स्वर्गे प्रियंभविष्णुश् च क्र्त्स्नं शक्तो ऽप्यबाधयन्",</l>

<l>"मृषा ऽसि त्वं हविर्याजी राघव ! छद्मतापसः</l>

<l>लक्ष्मणा ऽधिज ! दुर्वृत्त ! प्रयुक्तमनुजेन नः"।</l>

<l>प्रत्यूचे वालिनं रामो"ना ऽकृतं कृतवानहम्</l>

<l>"संभाविष्याव एकस्यामभिजानासि मातरि।</l>

<l>शश्वद् बहूव तद् दुःस्थं यतो न" इतिहा ऽकरोत्।</l>

<l>"भ्रमी कदम्बसंभिन्नः पवनः शमिनामपि</l>

<l>प्रलापिनो भविष्यन्ति कदा न्वेते ऽपलाषिणः।"</l>

<l>"पश्य दन्द्रमणान् हंसानरविन्दसमुत्सुकान्।</l>

<l>श्रद्धालुं भ्रामरं धारुं सद्रुमद्रौ वद द्रुतम्।"</l>

<l>"अहं स्वप्नक् प्रसादेन तव वन्दारुभिः सह</l>

<lg xml:id="Bhk_1.2" n="1.2">
  <l>सोऽध्यैष्ट वेदांस्, त्रिदशानयष्ट, पित् न्पारीत्, सममंस्त बन्धून्,</l>
  <l>व्यजेष्ट षड्वर्गमरंस्त नीतौ, समूलघातं न्यवधीदरींश् च।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_1.3" n="1.3">
  <l>वसूनि तोयं घनवद् व्यकारीत्, सहासनं गोत्रभिदाऽध्यवात्सीत्,</l>
  <l>न त्र्यम्बकादन्यमुपास्थिताऽसौ, यशांसि सर्वेषुभृतां निरास्तत्।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_1.4" n="1.4">
  <l>पुण्यो महाब्रह्मसमूहजुष्टः संतर्पणो नाकसदां वरेण्यः</l>
  <l>जज्वाल लोकस्थितये स राजा यथाऽध्वरे वह्निरभिप्रणीतः।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_1.5" n="1.5">
  <l>स पुण्यकीर्तिः शतमन्युकल्पो महेन्द्रलोकप्रतिमां समृद्ध्या</l>
  <l>अध्यास्त सर्वर्तुसुखामयोध्या मध्यासितां ब्रह्मभिरिद्धबोधैः।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_1.6" n="1.6">
  <l>निर्माणदक्षस्य समीहितेषु सीमेव पद्मासनकौशलस्य</l>
  <l>ऊर्ध्वस्फुरद्रत्नगभस्तिभिर् या स्थिताऽवहस्येव पुरं मघोनः।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_1.7" n="1.7">
  <l>सद्रत्नमुक्ताफलवज्रभाञ्जि विचित्रधातूनि सकाननानि</l>
  <l>स्त्रीभिर् युतान्यप्सरसामिवौघैर् मेरोः शिरांसीव गृहाणि यस्याम्।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_1.8" n="1.8">
  <l>अन्तर्निविष्टोज्ज्वलरत्नभासो गवाक्षजालैरभिनिष्पतन्त्यः</l>
  <l>हिमाऽद्रिटङ्कादिव भान्ति यस्यां गङ्गाऽम्बुपातप्रतिमा गृहेभ्यः</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_1.9" n="1.9">
  <l>धर्म्यासु कामाऽर्थयशस्करीषु मतासु लोकेऽधिगतासु काले</l>
  <l>विद्यासु विद्वानिव सोऽभिरेमे पत्नीषु राजा तिसृषूत्तमासु।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_1.10" n="1.10">
  <l>पुत्रीयता तेन वराऽङ्गनाभि रानायि विद्वान् क्रतुषु क्रियावान्</l>
  <l>विपक्त्रिमज्ञानगतिर् मनस्वी मान्यो मुनिः स्वां पुरमृष्य शृङ्गः</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_1.12" n="1.12">
  <l>रक्षांसि वेदीं परितो निरास्थ दङ्गान्ययाक्षीद्भितः प्रधानम्,</l>
  <l>शेषाण्यहौषीत् सुतसंपदे च, वरं वरेण्यो नृपतेरमार्गीत्।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_1.13" n="1.13">
  <l>निष्टां गते दक्त्रिमसभयतोषे विहित्रिमे कर्मणि राजपत्न्यः</l>
  <l>प्राशुर् हुतोच्छिष्टमुदारवंश्यास् तिस्रः प्रसोतुं चतुरः सुपुत्रान्।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_1.14" n="1.14">
  <l>कौसल्ययाऽसावि सुखेन रामः प्राक्, केकयीतो भरतस् ततोऽभूत्,</l>
  <l>प्रासोष्ट शत्रुघ्नमुदारचेष्ट मेका सुमित्रा सह लक्ष्मणेन।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_1.16" n="1.16">
  <l>वेदोऽङ्गवांस्तौरखिलोऽध्यगायि शस्त्राण्युपायंसत जित्वराणि,</l>
  <l>ते भिन्नवृत्तीन्यपि मानसानि समं जनानां गुणिनोऽध्यवात्सुः,</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_1.17" n="1.17">
  <l>ततोभ्यगाद् गाधिसुतः क्षितीन्द्रं रक्षोभिरभ्याहतकर्मवृत्तिः</l>
  <l>रामं वरीतुं परिरक्षणार्थं, राजाजिहत् तं मधुपर्कपाणिः।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_1.19" n="1.19">
  <l>आख्यन् मुनिस् तस्य शिवं समाधेर्, विघ्नन्ति रक्षांसि वने क्रतूंश्च,</l>
  <l>तानि द्विषद्वीर्यनिराकरिष्णुस् तृणेढु रामः सह लक्ष्मणेन।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_1.20" n="1.20">
  <l>स शुश्रुवांस्तद्वचनं मुमोह राजाऽसहिष्णुः सुतविप्रयोगम्,</l>
  <l>अहंयुनाऽथ क्षितिपः शुभंयु रूचे वचस् तापसकुञ्जरेण।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_1.21" n="1.21">
  <l>मया त्वमाप्थाः शरणं भयेषु, वयं त्वयाऽप्याप्स्महि धर्मवृद्ध्यै,</l>
  <l>क्षत्रं द्विजत्वं च परस्पराऽर्थं, शङ्कां कृथा मा, प्रहिणुस्वसूनुम्।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_1.22" n="1.22">
  <l>घानिष्यते तेन महान् विपक्षः, स्थायिष्यते येन रणे पुरस्तात्,</l>
  <l>मा मां महात्मन् परिभूर्योग्ये न मद्विधो न्यस्यति भारमग्र्यम्।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_1.23" n="1.23">
  <l>क्रुध्यन् कुलं धक्ष्यति विप्रवह्निर्, यास्यन् सुतस् तप्स्यति मां समन्युम्,</l>
  <l>इत्थं नृपः पूर्वमवालुलोचे, ततोऽनुजज्ञे गमनं सुतस्य।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_1.25" n="1.25">
  <l>प्रयास्यतः पुण्यवनाय जिष्णो रामस्य रोचिष्णुमुखस्य घृष्णुः</l>
  <l>त्रैमातुरः कृत्स्नजिताऽस्त्रशस्त्रः सध्र्यङ् रतः श्रेयसि लक्ष्मणोऽभूत्।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.1" n="2.1">
  <l>वनस्पतीनां सरसां नदीनां तेजस्विनां कान्तिभृतां दिशां च</l>
  <l>निर्याय तस्याः स पुरः समन्ता च्छ्रियं दधानां शरदं ददर्श।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.4" n="2.4">
  <l>निशातुषारैर् नयनाऽम्बुकल्पैः पत्राऽन्तपर्यागलदच्छबिन्दुः</l>
  <l>उपारुरोदेव नदत्पतङ्गः कुमुद्वतीं तीरतरुर् दिनादौ।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.7" n="2.7">
  <l>दत्ताऽवधानं मधुलेहिगीतौ प्रशान्तचेष्टं हरिणं जिघांसुः</l>
  <l>आकर्णयन्नुत्सुकहंसनादान् लक्ष्ये समाधिं न दधे मृगावित्।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.9" n="2.9">
  <l>गर्जन् हरिः साऽम्भसि शैलकुञ्जे प्रतिध्वनीनात्मकृतान् निशम्य</l>
  <l>क्रमं बबन्ध क्रमितुं सकोपः प्रतर्कयन्नन्यमृगेन्द्रनादान्।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.10" n="2.10">
  <l>अदृक्षता ऽम्भांसि नवोत्पलानि, रुतानि चा ऽश्रोषत षट्पदानाम्,</l>
  <l>आघ्रायि वान् गन्धवहः सुगन्धस् तेनाऽरविन्दव्यतिषङ्गवांश् च।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.11" n="2.11">
  <l>लताऽनुपातं कुसुमान्यगृह्णात् स, नद्यवस्कन्दमुपास्पृशच् च,</l>
  <l>कुतूहलाच्, चारुशिलोपवेशं काकुत्स्थ ईषत् स्मयमान आस्त।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.12" n="2.12">
  <l>तिग्मांशुरश्मिच्छुरितान्यदूरात् प्राञ्चि प्रभाते सलिलान्यपश्यत्</l>
  <l>गभस्तिधाराभिरिव द्रुतानि तेजांसि भानोर् भुवि संभृतानि।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.14" n="2.14">
  <l>वियोगदुःखाऽनुभवाऽनभिज्ञैः काले नृपांऽशं विहितं ददद्भिः</l>
  <l>आहार्यशोभारहितैरमायै रैक्षिष्ट पुम्भिः प्रचितान् स गोष्ठान्</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.15" n="2.15">
  <l>स्त्रीभूषणं चेष्टितमप्रगल्भं चारूण्यवक्राण्यपि वीक्षितानि</l>
  <l>ऋजूंश्च विश्वासकृतः स्वभावान् गोपाऽङ्गनानां मुमुदे विलोक्य।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.16" n="2.16">
  <l>विवृत्तपार्श्वं रुचिराऽङ्गहारं समुद्वहच्चारुनितम्बरम्यम्</l>
  <l>आमन्द्रमन्थध्वनिदत्ततालं गोपाऽङ्गनानृत्यमनन्दयत् तम्।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.17" n="2.17">
  <l>विचित्रमुच्चैः प्लवमानमारात् कुतूहलं त्रस्नु ततान तस्य</l>
  <l>मेघाऽत्ययोपात्तवनोपशोभं कदम्बकं वातमजं मृगाणाम्।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.18" n="2.18">
  <l>सिताऽरविन्दप्रचयेषु च लीनाः संसक्तपेणेषु च सैकतेषु</l>
  <l>कुन्दाऽवदाताः कलहंसमालाः प्रतीयीरे श्रोत्रसुखैर् निनादैः।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.20" n="2.20">
  <l>तं यायजूकाः सह भिक्षुमुख्यैस् तपःकृशाः शान्त्युदकुम्भहस्ताः,</l>
  <l>यायावराः पुष्पफलेन चा ऽन्ये प्राणर्चुरर्च्या जगदर्चनीयम्।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.21" n="2.21">
  <l>विद्यामथैनं विजयां जयां च रक्षोगणं क्षिप्नुमविक्षतात्मा</l>
  <l>अध्यापिपद् गाधिसुतो यथावन् निघातयिष्यन् युधि यातुधानान्।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.22" n="2.22">
  <l>आयोधने स्थायुकमस्त्रजात ममोघमभ्यर्णमहाहवाय</l>
  <l>ददौ वधाय क्षणदाचराणां तस्मै मुनिः श्रेयसि जागरूकः</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.23" n="2.23">
  <l>तं विप्रदर्शं कृतघातयत्ना यान्तं वने रात्रिचरी डुढौके,</l>
  <l>जिघांसुवेदं धृतभासुराऽस्त्रम् तां ताडकाख्यां निजघान रामः।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.24" n="2.24">
  <l>अथालुलोके हुतधूमकेतु शिखाऽञ्जनस्निग्धसमृद्धशाखम्</l>
  <l>तपोवनं प्राध्ययनाऽभिभूत समुच्चरच्चारुपतक्त्रिशिञ्जम्।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.25" n="2.25">
  <l>क्षुद्रान् न जक्षुर् हरिणान् मृगेन्द्रा, विशश्वसे पक्षिगणैः समन्तात्,</l>
  <l>नन्नम्यमानाः फलदित्सयेव चकाशिरे तत्र लता विलोलाः।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.26" n="2.26">
  <l>अपूपुजन् विष्टरपाद्यमाल्यै रातिथ्यनिष्णा वनवासिमुख्याः,</l>
  <l>प्रत्यग्रहीष्टां मधुपर्कमिश्रं तावासनादि क्षितिपालपुत्रौ।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.27" n="2.27">
  <l>दैत्याऽभिभूतस्य युवामवोढं मग्नस्य दोर्भिर् भुवनस्य भारम्,</l>
  <l>हवींषि संप्रत्यपि रक्षतं, तौ तपोधनैरित्थमभाषिषाताम्।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.28" n="2.28">
  <l>तान् प्रत्यवादीदथ राघ्वोऽपि, यथेप्सितं प्रस्तुत कर्म धर्म्यम्,</l>
  <l>तपोमरुद्धिर् भवतां शराऽग्निः संधुक्ष्यतां नोऽरिसमिन्धनेषु।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.29" n="2.29">
  <l>प्रतुष्टुवुः कर्म ततः प्रक्wxल्क़्क़्प्तैस् ते यज्ञियैर् द्रव्यगणैर् यथावत्,</l>
  <l>दक्षिण्यदिष्टं कृतमार्त्विजीनैस् तद् यातुधानैश् चिचिते प्रसर्पत्।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.30" n="2.30">
  <l>आपिङ्गरूक्षोर्ध्वशिरस्यबालैः शिरालजङ्घैर् गिरिकूटदघ्नैः</l>
  <l>ततः क्षपाऽटैः पृथुपिङ्गलाऽक्षैः खं प्रावृषेण्यैरिव चानशेऽब्दैः।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.31" n="2.31">
  <l>अधिज्यचापः स्थिरबाहुमुष्टि रुदञ्चिताऽक्षोऽञ्चितदक्षिणोरुः</l>
  <l>तान् लक्ष्मणः सन्नतवामजङ्घो जघान शुद्धेषुरमन्दकर्षी।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.32" n="2.32">
  <l>गाधेयदिष्टं विरसं रसन्तं रामो ऽपि मायाचणमस्त्रचुञ्चुः</l>
  <l>स्थास्नुं रणे स्मेरमुखो जगाद मारीचमुच्चैर् वचनं महाऽर्थम्।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.35" n="2.35">
  <l>धर्मोऽस्ति सत्यं तव राक्षसाऽय मन्यो व्यतिस्ते तु ममाऽपि धर्मः,</l>
  <l>ब्रह्मद्विषस् ते प्रणिहन्मि येन, राजन्यवृत्तिर् धृतकार्मुकेषुः।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.36" n="2.36">
  <l>इत्थंप्रवादं युधि संप्रहारं प्रचक्रतू रामनिशाविहारौ,</l>
  <l>तृणाय मत्वा रघुनन्दनो ऽथ बाणेन रक्षः प्रधनान् निरास्थत्।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.37" n="2.37">
  <l>जग्मुः प्रसादं द्विजमानसानि, द्यौर् वर्षुका पुष्पचयं बभूव,</l>
  <l>निर्व्याजमिज्या ववृते। वचश् च भूयो बभाषे मुनिना कुमारः</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.39" n="2.39">
  <l>बलिर् बबन्धे, जलधिर् ममन्थे, जह्रेऽमृतं, दैत्यकुलं विजिग्यो,</l>
  <l>कल्पाऽन्तदुःस्था वसुधा तथोहे येनैष भारोऽतिगुरुर् न तस्य।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.40" n="2.40">
  <l>इति ब्रुवाणो मधुरं हितं च तमाञ्जिहन् मैथिलयज्ञभूमिम्</l>
  <l>रामं मुनिः प्रीतमना मखाऽन्ते यशांसि राज्ञां निजिघृक्षयिष्यन्।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.41" n="2.41">
  <l>एतौ स्म मित्रावरुणौ किमेतौ, किमश्विनौ सोमरसं पिपासू,</l>
  <l>जनं समस्तं जनकाश्रमस्थं रूपेण तावौजिहतां नृसिंहौ।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.42" n="2.42">
  <l>अजिग्रहत् तं जनको धनुस् तद् "येनाऽर्दिदद् दैत्यपुरं पिनाकी",</l>
  <l>जिज्ञासमानो बलमस्य बाह्वोर्। हसन्नभाङ्क्ष्वीद् रघुनन्दनस् तत्।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.43" n="2.43">
  <l>ततो नदीष्णान् पथिकान् गिरिज्ञा नाह्वायकान् भूमिपतेरयोध्याम्</l>
  <l>दित्सुः सुतां योधहरैस् तुरङ्गैर् व्यसर्जयन् मैथिलमर्त्यमुख्यः।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.44" n="2.44">
  <l>क्षिप्रं ततो ऽध्वन्यतुरङ्गयायी यविष्ठवद् वृद्धतमो ऽपि राजा</l>
  <l>आख्यायकेभ्यः श्रुतसूनुवृत्ति रग्लानयानो मिथिलामगच्छत्।</l>
</lg>

<lg xml:id="Bhk_2.45" n="2.45">
  <l>वृन्दिष्ठमार्चीद् वसुधाधिपानां तं प्रेष्ठमेतं गुरुवद् गरिष्ठम्</l>
  <l>सदृङ्महान्तं सुकृताऽधिवासं बंहिष्ठकीर्तिं यशसा वरिष्ठम्।</l>
</lg>