Dictionary lookup

History:

Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1899)

पा f. guarding, protecting, L.
पा f. = पूत and पूरितक.
पा cl. 1. P. (Dhātup. xxii, 27) पि/बति (Ved. and ep. also Ā. °ते; rarely पिपति, °ते, Kāṭh.; Br.) cl. 2. पाति, पाथ/स्, पान्ति, RV.; AV.; p. Ā. पपान/, RV., पि/पान, AV. (pf. P. पपौ/, 2. sg. पपाथ, RV.; पपिथ, Pāṇ. vi, 4, 64 Sch.; पपीयात्, RV.; p. पपिव/स्, AV.; Ā. पपे, पपिरे, RV.; p. पपान/, ib.; aor. or impf. अपात्, RV. [cf. Pāṇ. ii, 4, 77]; 3. pl. अपुः [?] RV. i, 164, 7; -पास्त, AV. xii, 3, 43; Prec. 3. sg. पेयास्, RV.; fut. पास्यति, °ते, Br. &c.; पाता Gr.; ind.p. पीत्वा/, RV. &c. &c., °त्वी, RV.; -पाय, AV. &c. &c.; -पीय, MBh.; पायम्, Kāvyâd.; inf. पि/बध्यै, RV.; पातुम्, MBh. &c.; पा/तवे, AV.; Br.; पा/तवै/, RV.),
to drink, quaff, suck, sip, swallow (with acc., rarely gen.), RV. &c. &c.;
(met.) to imbibe, draw in, appropriate, enjoy, feast upon (with the eyes, ears &c.), Mn.; MBh.; Kāv. &c.;
to drink up, exhaust, absorb, BhP.; Pañc.;
to drink intoxicating liquors, Buddh. :
Pass. पीय/ते, AV. &c. &c.:
Caus. पाययति, °ते (pf. पाययाम् आसा, MBh.; aor. अपीप्यत्, Pāṇ. vii, 4, 4; ind.p. पाययित्वा, MBh.; inf. पा/ययितवै/, ŚBr.),
to cause to drink, give to drink, water (horses or cattle), RV. &c. &c.:
Desid. पिपासति (RV. also पिपीषति), to wish to drink, thirst, ib. :
Desid. of Caus. पिपाययिषति, to wish or intend to give to drink, Kāṭh. :
Intens. पेपीयते (p. °यमान also with pass meaning), to drink greedily or repeatedly, Up.; Hariv.
पा [cf. Gk. πέ-πω-κα; Aeol. πώ-νω = πίνω; Lat. pā-tus, pōtum, bibo for pi-bo; Slav. pi-ja, pi-ti]
पा mfn. drinking, quaffing &c. (cf. अग्रे-, ऋतु-, मधु-, सोम- &c.)
पा cl. 2. P. (Dhāt. xxiv, 48) पा/ति (Impv. पाहि/; pr. p. P. पा/त् Ā. पान/, RV.; pf. पपौ Gr.; aor. अपासीत्, Rājat. Subj. पासति, RV.; fut. पास्यति, पाता Gr.; Prec. पायात्, Pāṇ. vi, 4, 68 Sch.; inf. पातुम्, MBh.),
to watch, keep, preserve;
to protect from, defend against (abl.), RV. &c. &c.;
to protect (a country) i.e. rule, govern, Rājat.;
to observe, notice, attend to, follow, RV.; AitBr. :
Caus. पालयति See √ पाल्:
Desid. पीपासति Gr.:
Intens. पापायते, पापेति, पापाति, ib.,
पा [cf. Zd. pā, paiti; Gk. πά-ομαι, πέ-πα-μαι, πῶ-ν, &c.; Lat. pa-sco, pa-bulum; Lith. pë-mů]
पा mfn. keeping, protecting, guarding &c. (ef. अपान-, रिता-, गो-, तनू- &c.)
पा add √ पा, cl. 3. Ā. पीपीते, to rise against, be hostile (see 2. अनूत्-√ पा, p. 41; उत्-पा, p. 181; प्रत्य्-उत्- √ पा, p. 677).

Apte Practical Sanskrit-English Dictionary (1890)

पा
I. 1 P. (पिबति, पीत; pass. पीयते)

1 To drink, quaff; पिब स्तन्यं पोत Bv. 1. 60; दुःशासनस्य रुधिरं न पिबाम्युरस्तः Ve. 1. 15; R. 3. 54; Ku. 3. 36; Māl. 8. 5; Bk. 14. 92; 15. 6.

2 To kiss; पिबत्यसौ पाययते च सिंधूः R. 13. 9, Ś. 1. 24.

3 To drink in, inhale; R. 7. 63.

4 To drink in (with the eyes or ears), feast on, look at or listen to intently; समदुःखः पीयते नयनाभ्यां V. 1; निवातपद्मस्तिमितेन चक्षुषा नृपस्य कांतं पिबतः सुताननं R. 3. 17; 2. 19, 73; 11. 36; 13. 30; Me. 16; Ku. 7. 64.

5 To absorb, drink or swallow up; (बाणैः) आयुर्देहातिगैः पीतं रुधिरं तु पतत्रिमिः R. 12. 48.

6 To drink intoxicating liquors.

— Caus. ( पाययति-ते)

1 To cause to drink, give to drink; R. 13. 9; Bk. 8. 41, 62.

2 To water.

— Desid. ( पिपासति) To wish to drink &c.; हालाहलं खलु पिपासति कौतुकेन Bv. 1. 95.
II. 2 P. (पाति, पात)

1 To protect, guard, keep, defend, preserve; (oft. with abl.); पर्याप्तोसि प्रजाः पातुं R. 10. 25; पातु त्वा… … भूतेशस्य भुजंगवल्लिवलयस्रङ्नद्धजूटा जटाः Māl. 1. 2; जीवन् पुनः शश्वदुपप्लवेभ्यः प्रजाः प्रजानाथ पितेव पासि R. 2. 48.

2 To rule, govern; पातु पृथ्वीं…भूपाः Mk. 10. 60.

3 To beware of.

4 Ved. To observe, notice.

5 To keep, observe, tend, take notice of.

— Caus. (पालयति-ते)

1 To protect, guard, keep, preserve; कथं दुष्ठुः स्वयं धर्मे प्रजास्त्वं पालयिष्यसि Bk. 6. 132; Ms. 9. 108; R. 9. 2.

2 To rule, govern; तां पुरीं पालयामास Rām.

3 To observe, keep, adhere to, fulfil (as a vow or promise); पालितसंगराय R. 13. 65.

4 To bring up, nourish, maintain.

5 To wait for; अत्रोपविश्य मुहूर्तमार्यः पालयतु कृष्णागमनं Ve. 1.
पा a. (At the end of comp.)

1 Drinking, quaffing; as in सोमपाः, अग्रेपाः &c.

2 Protecting, guarding, keeping; गोपा.