Dictionary lookup

History:

Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1899)

जीव् cl. 1. जी/वति (ep. also Ā.; Subj. °वाति, RV. x, 85, 39; AV.; °वात्, RV. i, 84, 16; p. जी/वत्; aor. अजिवीत्; जीवीत्, AV.; pf. जिजीव; fut. जीविष्य/ति; Prec. °व्या/सम्, °व्यास्म, AV.; ŚBr.; inf. जी/वितुम्, xiv; MBh. &c.; Ved. °वासे, RV.; VS.; MBh. i, 732; जी/वितवै/, AV. vi, 109, 1)
to live, be or remain alive, RV. &c.;
to revive, Pañcat. iv, 5, 0/1; BhP. iv, 6, 51;
(with पुनर्), MBh.;
to live by (instr.; exceptionally loc., v, 1059f.), Mn.; Pāṇ. iv, 4, 12; MBh. &c.:
Caus. जीव/यति (ep. also Ā.; aor. अजीजिवत् or अजिजीव्°, Pāṇ. vii, 4, 3)
to make alive, restore to life, vivify, RV. x, 137, 1; ĀśvŚr. vi, 9; MBh. &c.;
to support life, keep alive, MBh. &c.;
to nourish, bring up, i, xiii; Kathās. iii, 17 f.; Rājat. v, 72;
to shout ‘जीव’ (i.e. long live!), Kathās. cxxiv, 113;
जीवापयति (cf. °पित) to restore to life, Vet. ii, 9/10 :
Desid. जिजीविषति (Ā. BhP. xi, 7, 70) to wish to live, KātyŚr. xxii; Lāṭy. viii; ĪśUp.; MBh. &c.;
to seek a livelihood, wish to live by (instr.), Mn. x, 121; MBh. v, 702;
जु/ज्यूषति id., ŚBr. iii, 2, 4, 16 and 5, 3, 11;
cf. जिज्यूषित;
जीव् [cf. Lat. vivo; Lith. gIvēnu.]

Apte Practical Sanskrit-English Dictionary (1890)

जीव् 1 P. (जीवति, जीवित)

1 To live, be alive; यस्मिञ्जीवति जीवंति बहवः सोऽत्र जीवति Pt. 1. 23; मा जीवन् यः परावज्ञादुःखदग्धोपि जीवति Śi. 2. 45; Ms. 2. 235.

2 To revive, come to life.

3 To live by, subsist on, make a livelihood by (with instr.); सत्यानृतं तु वाणिज्यं तेन चैवापि जीव्यते Ms. 4. 6; विपणेन च जीवंतः 3. 152, 162; 11. 26; sometimes used with a cognate accusative in this sense; अजिह्मामशठां शुद्धां जीवेद्ब्राह्मणजीविकां Ms. 4. 11.

4 (Fig.) To live or prey upon, depend upon as one's source of existence (with loc.); चौराः प्रमत्ते जीवंति व्याधितेषु चिकित्सकाः । प्रमदाः कामयानेषु यजमानेषु याचकाः ॥ राजा विवदमानेषु नित्यं मूर्खेषु पंडिताः Mb.

— Caus.

1 To restore to life.

2 To nourish, nurture, bring up.