2026-02-08 07:39:36 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
आचमनोपनिषत्
५
माया करोति । तैलमध्ये यथा यथा मक्षिका एकदेहिमध्ये ब्रह्म दशधा रूपं
विचरति । चक्षुःप्राणमनोबुद्धि पञ्चेन्द्रियाणि पञ्चतत्त्वानि तथा घटघट-
मध्ये बहुचन्द्रोऽपि दृश्यते प्रकाशितः सर्वलोकमध्ये ब्रह्मणो रूपं विचरति
तथा घटघटमध्ये बहुचन्द्रोऽपि दृश्यते । अद्वैतं कथितं येन पुरुषोऽमूढो
भवति । देवासुरमुनिमनुप्याणां अधः ऊर्ध्वं चतुर्दिशम् । भुवर्णायुदेवादाव्य-
देहितेरसकारो दृश्यते रसकाराकारमध्ये भवति निराकारः अकारउकार -
मध्ये ब्रह्म परिपूर्ण सत्यसत्यं वेदवाक्यं वेदशास्त्रप्रतिभासितं कैवल्यं
द्वैताद्वैतरहितं मनोमय आनन्दमयतत्त्वमयतेजोमय सर्वमयः विष्णुवृक्ष-
फलं उत्पन्नं परमहंसपूर्णोऽपि जायते । ज्ञानं माता विज्ञानं पिता सगुणब्रह्म
निर्गुणब्रह्मार्पितं अष्टमी च निर्गुणावस्था ब्रह्म शरीरज्ञानलहरी ब्रह्मणः ।
ब्रह्मणो यज्ञोपवीतमनिष्टं गंभीरग्रहे क्षमसर्ववैराग्यप्रभावेन सन्तोषलाभ-
समस्तगुणोऽपि जायते । परमहंसपुरुषस्य द्वितीयं भेदं यथा जलरहिते भिन्नं
प्राणप्रीयन् । द्वितीयवस्तुरहितः अखण्डितं वस्तु मध्ये प्रविष्टं अर्धस्थाने
अर्धमृचस्थाने आत्मा दृश्यते आत्मव्यापकं ब्रह्मज्ञानविज्ञानम् ॥
इति अद्वैतोपनिषत् संपूर्णा
आचमनोपनिषत्
ॐ आचमनविधिं व्याख्यास्यामः । जङ्घे पाणिपादौ प्रक्षाल्य
प्राङ्मुख उदङ्मुखो वा बद्धशिखो यज्ञोपवीती । ब्राह्मणस्य दक्षिण हस्ते पञ्च
तीर्थानि भवन्ति । अङ्गुल्यग्रे देवतीर्थं कनिष्ठिकामूले आर्षिकं तीर्थ
५
माया करोति । तैलमध्ये यथा यथा मक्षिका एकदेहिमध्ये ब्रह्म दशधा रूपं
विचरति । चक्षुःप्राणमनोबुद्धि पञ्चेन्द्रियाणि पञ्चतत्त्वानि तथा घटघट-
मध्ये बहुचन्द्रोऽपि दृश्यते प्रकाशितः सर्वलोकमध्ये ब्रह्मणो रूपं विचरति
तथा घटघटमध्ये बहुचन्द्रोऽपि दृश्यते । अद्वैतं कथितं येन पुरुषोऽमूढो
भवति । देवासुरमुनिमनुप्याणां अधः ऊर्ध्वं चतुर्दिशम् । भुवर्णायुदेवादाव्य-
देहितेरसकारो दृश्यते रसकाराकारमध्ये भवति निराकारः अकारउकार -
मध्ये ब्रह्म परिपूर्ण सत्यसत्यं वेदवाक्यं वेदशास्त्रप्रतिभासितं कैवल्यं
द्वैताद्वैतरहितं मनोमय आनन्दमयतत्त्वमयतेजोमय सर्वमयः विष्णुवृक्ष-
फलं उत्पन्नं परमहंसपूर्णोऽपि जायते । ज्ञानं माता विज्ञानं पिता सगुणब्रह्म
निर्गुणब्रह्मार्पितं अष्टमी च निर्गुणावस्था ब्रह्म शरीरज्ञानलहरी ब्रह्मणः ।
ब्रह्मणो यज्ञोपवीतमनिष्टं गंभीरग्रहे क्षमसर्ववैराग्यप्रभावेन सन्तोषलाभ-
समस्तगुणोऽपि जायते । परमहंसपुरुषस्य द्वितीयं भेदं यथा जलरहिते भिन्नं
प्राणप्रीयन् । द्वितीयवस्तुरहितः अखण्डितं वस्तु मध्ये प्रविष्टं अर्धस्थाने
अर्धमृचस्थाने आत्मा दृश्यते आत्मव्यापकं ब्रह्मज्ञानविज्ञानम् ॥
इति अद्वैतोपनिषत् संपूर्णा
आचमनोपनिषत्
ॐ आचमनविधिं व्याख्यास्यामः । जङ्घे पाणिपादौ प्रक्षाल्य
प्राङ्मुख उदङ्मुखो वा बद्धशिखो यज्ञोपवीती । ब्राह्मणस्य दक्षिण हस्ते पञ्च
तीर्थानि भवन्ति । अङ्गुल्यग्रे देवतीर्थं कनिष्ठिकामूले आर्षिकं तीर्थ