2026-05-06 06:30:43 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
३१८
बृहदारण्यकोपनिषद्भाष्ये
-
.
[ब्रा. ४.
अत्रैव एतस्मिन्नेव एकस्मिन्वस्तुनि ब्रह्मणि विरुद्धधर्मवत्त्व-
माचक्षाणेन भगवता मम मोह: कृत: ; ' तदाह- अत्रैव
मा भगवान् पूजावान् अमूमुहत् मोहं कृतवान् । कथं तेन
विरुद्धधर्मवस्वमुक्तमित्युच्यते पूर्व विज्ञानघन एवेति
प्रतिज्ञाय, पुनः न प्रेत्य संज्ञास्तीति ; कथं विज्ञानघन एव ?
कथं वा न प्रेत्य संज्ञास्तीति ? न हि उष्णः शीतश्च अग्निरे-
वैको भवति; अतो मूढास्मि अत्र । स होवाच याज्ञव-
ल्क्य:--- न वा अरे मैत्रेय्यहं मोहं ब्रवीमि - मोहनं वाक्यं
न ब्रवीमीत्यर्थः । ननु कथं विरुद्धधर्मत्वमवोचः - विज्ञान-
घनं संज्ञाभावं च ? न मया इदम् एकस्मिन्धर्मिण्यभिहि-
त्वयैव इदं विरुद्धधर्मत्वेन एकं वस्तु परिगृहीतं भ्रा-
त्या ; न तु मया उक्तम् ; मया तु इदमुक्तम् - यस्तु अ-
विद्याप्रत्युपस्थापितः कार्यकरणसंबन्धी आत्मनः खिल्यभाव:,
तस्मिन्विद्यया नाशिते, तन्निमित्ता या विशेषसंज्ञा शरी-
रादिसंबन्धिनी अन्यत्वदर्शनलक्षणा, सा कार्यकरणसंघातो.
पाधौ प्रविलापिते नश्यति, हेत्वभावात्, उदकाद्याधारना-
शादिव चन्द्रादिप्रतिबिम्ब: तन्निमित्तश्च प्रकाशादि:
पुन: परमार्थचन्द्रादित्यस्वरूपवत् असंसारित्रह्मस्वरूपस्य वि-
ज्ञानघनस्य नाशः; तत् विज्ञानघन इत्युक्तम् ; स आत्मा
तम् ;
;
न
बृहदारण्यकोपनिषद्भाष्ये
-
.
[ब्रा. ४.
अत्रैव एतस्मिन्नेव एकस्मिन्वस्तुनि ब्रह्मणि विरुद्धधर्मवत्त्व-
माचक्षाणेन भगवता मम मोह: कृत: ; ' तदाह- अत्रैव
मा भगवान् पूजावान् अमूमुहत् मोहं कृतवान् । कथं तेन
विरुद्धधर्मवस्वमुक्तमित्युच्यते पूर्व विज्ञानघन एवेति
प्रतिज्ञाय, पुनः न प्रेत्य संज्ञास्तीति ; कथं विज्ञानघन एव ?
कथं वा न प्रेत्य संज्ञास्तीति ? न हि उष्णः शीतश्च अग्निरे-
वैको भवति; अतो मूढास्मि अत्र । स होवाच याज्ञव-
ल्क्य:--- न वा अरे मैत्रेय्यहं मोहं ब्रवीमि - मोहनं वाक्यं
न ब्रवीमीत्यर्थः । ननु कथं विरुद्धधर्मत्वमवोचः - विज्ञान-
घनं संज्ञाभावं च ? न मया इदम् एकस्मिन्धर्मिण्यभिहि-
त्वयैव इदं विरुद्धधर्मत्वेन एकं वस्तु परिगृहीतं भ्रा-
त्या ; न तु मया उक्तम् ; मया तु इदमुक्तम् - यस्तु अ-
विद्याप्रत्युपस्थापितः कार्यकरणसंबन्धी आत्मनः खिल्यभाव:,
तस्मिन्विद्यया नाशिते, तन्निमित्ता या विशेषसंज्ञा शरी-
रादिसंबन्धिनी अन्यत्वदर्शनलक्षणा, सा कार्यकरणसंघातो.
पाधौ प्रविलापिते नश्यति, हेत्वभावात्, उदकाद्याधारना-
शादिव चन्द्रादिप्रतिबिम्ब: तन्निमित्तश्च प्रकाशादि:
पुन: परमार्थचन्द्रादित्यस्वरूपवत् असंसारित्रह्मस्वरूपस्य वि-
ज्ञानघनस्य नाशः; तत् विज्ञानघन इत्युक्तम् ; स आत्मा
तम् ;
;
न