2026-05-06 05:23:26 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
२९४
प्रश्नोपनिषद्भाष्ये
-
वानुपपत्तिः सिद्धा । ज्ञेयाभावेऽदर्शनादभावो ज्ञानस्येति
चेत्, न; सुषुप्रे ज्ञप्त्यभ्युपगमात् -- वैनाशिकैरभ्युपगम्यते
हि सुषुप्तेsपि विज्ञानास्तित्वम् । तत्रापि ज्ञेयत्वमभ्युपग-
म्यते ज्ञानस्य स्वेनैवेति चेत्, न भेदस्य सिद्धत्वात् —
सिद्धं ह्यभावविज्ञेयविषयस्य ज्ञानस्याभावज्ञेयव्यतिरेकाज्ज्ञे-
यज्ञानयोरन्यत्वम् । न हि तत्सिद्धं मृतमिवोज्जीवयितुं पुन-
रन्यथा कर्तुं शक्यते वैनाशिकशतैरपि । ज्ञानस्य स्वाज्ञे-
यत्वे तदप्यन्येन तदप्यन्येनेति त्वत्पक्षेऽतिप्रसङ्ग इति चेत्,
न; तद्विभागोपपत्तेः सर्वस्य — यदा हि सर्व ज्ञेयं कस्य -
चित्, तदा तद्व्यतिरिक्तं ज्ञानं ज्ञानमेवेति द्वितीयो वि-
भाग एवाभ्युपगम्यते ऽवैनाशिकैः । न तृतीयस्तद्विषय
इत्यनवस्थानुपपत्तिः । ज्ञानस्य स्वेनैवाविज्ञेयत्वे सर्वज्ञत्व-
हानिरिति चेत्, सोऽपि दोषस्तस्यैवास्तु ; किं तन्निबर्हणेना-
स्माकम् ? अनवस्थादोषश्च ज्ञानस्य ज्ञेयत्वाभ्युपगमात्-
अवश्यं च वैनाशिकानां ज्ञानं ज्ञेयम् । स्वात्मना चाविज्ञे-
यत्वेनानवस्था अनिवार्या । समान एवायं दोष इति चेत्,
ज्ञानस्यैकत्वोपपत्तेः—सर्वदेशकालपुरुषाद्यवस्थास्वेकमेव ज्ञानं
नामरूपाद्यनेको पाधिभेदात् सवित्रादिजलादिप्रतिबिम्बवदनेक-
धावभासत इति । नासौ दोषः । तथा चेहेदमुच्यते । ननु
न
;
प्रश्नोपनिषद्भाष्ये
-
वानुपपत्तिः सिद्धा । ज्ञेयाभावेऽदर्शनादभावो ज्ञानस्येति
चेत्, न; सुषुप्रे ज्ञप्त्यभ्युपगमात् -- वैनाशिकैरभ्युपगम्यते
हि सुषुप्तेsपि विज्ञानास्तित्वम् । तत्रापि ज्ञेयत्वमभ्युपग-
म्यते ज्ञानस्य स्वेनैवेति चेत्, न भेदस्य सिद्धत्वात् —
सिद्धं ह्यभावविज्ञेयविषयस्य ज्ञानस्याभावज्ञेयव्यतिरेकाज्ज्ञे-
यज्ञानयोरन्यत्वम् । न हि तत्सिद्धं मृतमिवोज्जीवयितुं पुन-
रन्यथा कर्तुं शक्यते वैनाशिकशतैरपि । ज्ञानस्य स्वाज्ञे-
यत्वे तदप्यन्येन तदप्यन्येनेति त्वत्पक्षेऽतिप्रसङ्ग इति चेत्,
न; तद्विभागोपपत्तेः सर्वस्य — यदा हि सर्व ज्ञेयं कस्य -
चित्, तदा तद्व्यतिरिक्तं ज्ञानं ज्ञानमेवेति द्वितीयो वि-
भाग एवाभ्युपगम्यते ऽवैनाशिकैः । न तृतीयस्तद्विषय
इत्यनवस्थानुपपत्तिः । ज्ञानस्य स्वेनैवाविज्ञेयत्वे सर्वज्ञत्व-
हानिरिति चेत्, सोऽपि दोषस्तस्यैवास्तु ; किं तन्निबर्हणेना-
स्माकम् ? अनवस्थादोषश्च ज्ञानस्य ज्ञेयत्वाभ्युपगमात्-
अवश्यं च वैनाशिकानां ज्ञानं ज्ञेयम् । स्वात्मना चाविज्ञे-
यत्वेनानवस्था अनिवार्या । समान एवायं दोष इति चेत्,
ज्ञानस्यैकत्वोपपत्तेः—सर्वदेशकालपुरुषाद्यवस्थास्वेकमेव ज्ञानं
नामरूपाद्यनेको पाधिभेदात् सवित्रादिजलादिप्रतिबिम्बवदनेक-
धावभासत इति । नासौ दोषः । तथा चेहेदमुच्यते । ननु
न
;