2026-05-06 05:23:20 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
२६६
प्रश्नोपनिषद्भाष्ये
कः पुरुषः उपशान्ततेजाः भवति, उपशान्तं स्वाभाविकं ते-
जो यस्य सः । तदा तं क्षीणायुषं मुमूर्षु विद्यात् । सः पुनः
भवं शरीरान्तरं प्रतिपद्यते । कथम् ? सह इन्द्रियैः मनसि
संपद्यमानैः प्रविशद्भिर्वागादिभिः ॥
चित्तस्तेनैष प्राणमायाति प्राणस्तेज-
सा युक्तः । सहात्मना यथासंकल्पितं
लोकं नयति ॥ १० ॥
मरणकाले यच्चित्तो भवति तेन एषः जीवः चित्तेन संक-
ल्पेनेन्द्रियैः सह प्राणं मुख्य प्राणवृत्तिमायाति । मरणकाले क्षी-
णेन्द्रियवृत्तिः सन्मुख्यया प्राणवृत्त्यैवावतिष्ठत इत्यर्थः । तदा हि
वदन्ति ज्ञातय उच्छुसिति जीवतीति । स च प्राण: तेजसा
उदानवृत्त्या युक्तः सन् सहात्मना स्वामिना भोका स एव-
मुदान उदानवृत्त्यैव युक्तः प्राणस्तं भोक्तारं पुण्यपापकर्मवशात्
यथासंकल्पितं यथाभिप्रेतं लोकं नयति प्रापयति ॥
य एवंविद्वान्प्राणं वेद न हास्य प्रजा
हीयतेऽमृतो भवति तदेष श्लोकः ॥ ११ ॥
यः कश्चित् एवं विद्वान् यथोक्तविशेषणैर्विशिष्टमुत्पत्यादि-
भि: प्राणं वेद जानाति तस्येदं फलमैहिकमा मुष्मिकं चोच्यते ।
प्रश्नोपनिषद्भाष्ये
कः पुरुषः उपशान्ततेजाः भवति, उपशान्तं स्वाभाविकं ते-
जो यस्य सः । तदा तं क्षीणायुषं मुमूर्षु विद्यात् । सः पुनः
भवं शरीरान्तरं प्रतिपद्यते । कथम् ? सह इन्द्रियैः मनसि
संपद्यमानैः प्रविशद्भिर्वागादिभिः ॥
चित्तस्तेनैष प्राणमायाति प्राणस्तेज-
सा युक्तः । सहात्मना यथासंकल्पितं
लोकं नयति ॥ १० ॥
मरणकाले यच्चित्तो भवति तेन एषः जीवः चित्तेन संक-
ल्पेनेन्द्रियैः सह प्राणं मुख्य प्राणवृत्तिमायाति । मरणकाले क्षी-
णेन्द्रियवृत्तिः सन्मुख्यया प्राणवृत्त्यैवावतिष्ठत इत्यर्थः । तदा हि
वदन्ति ज्ञातय उच्छुसिति जीवतीति । स च प्राण: तेजसा
उदानवृत्त्या युक्तः सन् सहात्मना स्वामिना भोका स एव-
मुदान उदानवृत्त्यैव युक्तः प्राणस्तं भोक्तारं पुण्यपापकर्मवशात्
यथासंकल्पितं यथाभिप्रेतं लोकं नयति प्रापयति ॥
य एवंविद्वान्प्राणं वेद न हास्य प्रजा
हीयतेऽमृतो भवति तदेष श्लोकः ॥ ११ ॥
यः कश्चित् एवं विद्वान् यथोक्तविशेषणैर्विशिष्टमुत्पत्यादि-
भि: प्राणं वेद जानाति तस्येदं फलमैहिकमा मुष्मिकं चोच्यते ।