2026-05-03 04:20:39 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
सप्तमोऽध्यायः
२१५
करोति सिद्धये सिद्धयर्थम् । तेषां यततामपि सिद्धानाम्,
सिद्धा एव हि ते ये मोक्षाय यतन्ते, तेषां कश्चित् एव हि मां
वेत्ति तत्त्वत: यथावत् ॥
श्रोतारं प्ररोचनेन अभिमुखीकृत्याह -
भूमिरापोऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च ।
अहंकार इतीयं मे भिन्ना प्रकृतिरष्टधा ॥ ४ ॥
भूमि: इति पृथिवीतन्मात्रमुच्यते, न स्थूला, 'भिन्ना
प्रकृतिरष्टधा' इति वचनात् । तथा अबादयोऽपि तन्मात्रा-
ण्येव उच्यन्ते — आपः अनल: वायुः खम । मनः इति
मनसः कारणमहंकारो गृह्यते । बुद्धिः इति अहंकारकारणं
महत्तत्त्वम् । अहंकारः इति अविद्यासंयुक्तमव्यक्तम् ।
यथा विषसंयुक्तमन्नं विषमित्युच्यते, एवमहंकारवासनावत्
अव्यक्तं मूलकारणमहंकार इत्युच्यते, प्रवर्तकत्वात् अहंका-
रस्य । अहंकार एव हि सर्वस्य प्रवृत्तिबीजं दृष्टं लोके ।
इतीयं यथोक्ता प्रकृतिः मे मम ऐश्वरी मायाशक्तिः अष्टधा
भिन्ना भेदमागता ॥
अपरेयमितस्त्वन्यां प्रकृतिं विद्धि मे पराम् ।
जीवभूतां महाबाहो ययेदं धार्यते जगत् ॥ ५ ॥
२१५
करोति सिद्धये सिद्धयर्थम् । तेषां यततामपि सिद्धानाम्,
सिद्धा एव हि ते ये मोक्षाय यतन्ते, तेषां कश्चित् एव हि मां
वेत्ति तत्त्वत: यथावत् ॥
श्रोतारं प्ररोचनेन अभिमुखीकृत्याह -
भूमिरापोऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च ।
अहंकार इतीयं मे भिन्ना प्रकृतिरष्टधा ॥ ४ ॥
भूमि: इति पृथिवीतन्मात्रमुच्यते, न स्थूला, 'भिन्ना
प्रकृतिरष्टधा' इति वचनात् । तथा अबादयोऽपि तन्मात्रा-
ण्येव उच्यन्ते — आपः अनल: वायुः खम । मनः इति
मनसः कारणमहंकारो गृह्यते । बुद्धिः इति अहंकारकारणं
महत्तत्त्वम् । अहंकारः इति अविद्यासंयुक्तमव्यक्तम् ।
यथा विषसंयुक्तमन्नं विषमित्युच्यते, एवमहंकारवासनावत्
अव्यक्तं मूलकारणमहंकार इत्युच्यते, प्रवर्तकत्वात् अहंका-
रस्य । अहंकार एव हि सर्वस्य प्रवृत्तिबीजं दृष्टं लोके ।
इतीयं यथोक्ता प्रकृतिः मे मम ऐश्वरी मायाशक्तिः अष्टधा
भिन्ना भेदमागता ॥
अपरेयमितस्त्वन्यां प्रकृतिं विद्धि मे पराम् ।
जीवभूतां महाबाहो ययेदं धार्यते जगत् ॥ ५ ॥