2026-05-03 04:20:16 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
पञ्चमोऽध्यायः ।
१५५
ननुं च कर्मयोगोऽपि आत्मस्वरूपनिरूपणप्रदेशेषु तत्र तत्र
प्रतिपाद्यते एव; तद्यथा - ' तस्माद्युध्यस्व भारत' : स्वधर्म-
मपि चावेक्ष्य ' ' कर्मण्येवाधिकारस्ते' इत्यादौ । अतश्च कथम्
आत्मविदः कर्मयोगस्य असंभवः स्यादिति ? अत्र उच्यते-
सम्यग्ज्ञानमिथ्याज्ञानतत्कार्यविरोधात्, 'ज्ञानयोगेन सां-
ख्यानाम्' इत्यनेन सांख्यानाम् आत्मतत्त्वविदाम् अनात्म-
वित्कर्तृककर्मयोगनिष्ठातः निष्क्रियात्मस्वरूपावस्थानलक्षणा-
या: ज्ञानयोगनिष्ठायाः पृथक्करणात् कृतकृत्यत्वेन आत्मविदः
प्रयोजनान्तराभावात्, 'तस्य कार्य न विद्यते' इति कर्तव्या-
न्तराभाववचनाच्च, 'न कर्मणामनारम्भात् ' 'संन्यासस्तु महा-
बाहो दुःखमाप्नुमयोगत:' इत्यादिना च आत्मज्ञानाङ्गत्वेन
कर्मयोगस्य विधानात्, 'योगारूढस्य तस्यैव शमः कारणमु-
च्यते ' इत्यनेन च उत्पन्नसम्यग्दर्शनस्य कर्मयोगाभाववचनात्,
शारीरं केवलं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ' इति च शरीर-
स्थितिकारणातिरिक्तस्य कर्मणो निवारणात्, 'नैव किंचि-
त्करोमीति युक्तो मन्येत तस्त्ववित्' इत्यनेन च शरीरस्थिति-
मात्रप्रयुक्तेष्वपि दर्शनश्रवणादिकर्मसु आत्मयाथात्म्यविदः
'करोमि ' इति प्रत्ययस्य समाहितचेतस्तया सदा अकर्तव्य-
त्वोपदेशात् आत्मतत्त्वविदः सम्यग्दर्शनविरुद्धो मिथ्याज्ञान-
१५५
ननुं च कर्मयोगोऽपि आत्मस्वरूपनिरूपणप्रदेशेषु तत्र तत्र
प्रतिपाद्यते एव; तद्यथा - ' तस्माद्युध्यस्व भारत' : स्वधर्म-
मपि चावेक्ष्य ' ' कर्मण्येवाधिकारस्ते' इत्यादौ । अतश्च कथम्
आत्मविदः कर्मयोगस्य असंभवः स्यादिति ? अत्र उच्यते-
सम्यग्ज्ञानमिथ्याज्ञानतत्कार्यविरोधात्, 'ज्ञानयोगेन सां-
ख्यानाम्' इत्यनेन सांख्यानाम् आत्मतत्त्वविदाम् अनात्म-
वित्कर्तृककर्मयोगनिष्ठातः निष्क्रियात्मस्वरूपावस्थानलक्षणा-
या: ज्ञानयोगनिष्ठायाः पृथक्करणात् कृतकृत्यत्वेन आत्मविदः
प्रयोजनान्तराभावात्, 'तस्य कार्य न विद्यते' इति कर्तव्या-
न्तराभाववचनाच्च, 'न कर्मणामनारम्भात् ' 'संन्यासस्तु महा-
बाहो दुःखमाप्नुमयोगत:' इत्यादिना च आत्मज्ञानाङ्गत्वेन
कर्मयोगस्य विधानात्, 'योगारूढस्य तस्यैव शमः कारणमु-
च्यते ' इत्यनेन च उत्पन्नसम्यग्दर्शनस्य कर्मयोगाभाववचनात्,
शारीरं केवलं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ' इति च शरीर-
स्थितिकारणातिरिक्तस्य कर्मणो निवारणात्, 'नैव किंचि-
त्करोमीति युक्तो मन्येत तस्त्ववित्' इत्यनेन च शरीरस्थिति-
मात्रप्रयुक्तेष्वपि दर्शनश्रवणादिकर्मसु आत्मयाथात्म्यविदः
'करोमि ' इति प्रत्ययस्य समाहितचेतस्तया सदा अकर्तव्य-
त्वोपदेशात् आत्मतत्त्वविदः सम्यग्दर्शनविरुद्धो मिथ्याज्ञान-