2026-05-03 04:20:09 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
.
चतुर्थोऽध्यायः ।
१३५
कर्तृत्वाभिमानफलाभिसंधिरहितं वा । इदं तु ब्रह्मबुद्धयुपसृ-
दितार्पणादिकारकक्रियाफलभेदबुद्धि कर्म । अत: अकर्मैव
तत् । तथा च दर्शितम् 'कर्मण्यकर्म य: पश्येत्' ' कर्म-
ण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किंचित्करोति सः ' ' गुणा गुणेषु
वर्तन्ते ' ' नैव किंचित्करोमीति युक्तो मन्येत तत्त्ववित्'
इत्यादिभिः । तथा च दर्शयन् तत्र तत्र क्रियाकारकफलभेद-
बुद्धयुपमर्द करोति । दृष्टा च काम्याग्निहोत्रादौ कामोपमर्देन
काम्याग्निहोत्रादिहानिः । तथा मतिपूर्वकामतिपूर्वकादीनां
कर्मणां कार्यविशेषस्य आरम्भकत्वं दृष्टम् । तथा इहापि
ब्रह्मबुद्धयुपमृदितार्पणादिकारकक्रियाफलभेदबुद्धेः बाह्यचेष्टा-
मात्रेण कर्मापि विदुष: अकर्म संपद्यते । अतः उक्तम्
'समग्रं प्रविलीयते' इति ॥
अत्र केचिदाहुः — यत् ब्रह्म तत् अर्पणादीनि ;
ब्रह्मैव किल अर्पणादिना पञ्चविधेन कारकात्मना व्यव-
स्थितं सत् तदेव कर्म करोति । तत्र न अर्पणादिबुद्धिः निव-
र्त्यते, किं तु अर्पणादिषु ब्रह्मबुद्धि: आधीयते; यथा प्रति-
मादौ विष्ण्वादिबुद्धिः, यथा वा नामादौ ब्रह्मबुद्धिरिति ॥
सत्यम्, एवमपि स्यात् यदि ज्ञानयज्ञस्तुत्यर्थे प्रकरणं न
स्यात् । अत्र तु सम्यग्दर्शनं ज्ञानयज्ञशब्दितम् अनेकान्
चतुर्थोऽध्यायः ।
१३५
कर्तृत्वाभिमानफलाभिसंधिरहितं वा । इदं तु ब्रह्मबुद्धयुपसृ-
दितार्पणादिकारकक्रियाफलभेदबुद्धि कर्म । अत: अकर्मैव
तत् । तथा च दर्शितम् 'कर्मण्यकर्म य: पश्येत्' ' कर्म-
ण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किंचित्करोति सः ' ' गुणा गुणेषु
वर्तन्ते ' ' नैव किंचित्करोमीति युक्तो मन्येत तत्त्ववित्'
इत्यादिभिः । तथा च दर्शयन् तत्र तत्र क्रियाकारकफलभेद-
बुद्धयुपमर्द करोति । दृष्टा च काम्याग्निहोत्रादौ कामोपमर्देन
काम्याग्निहोत्रादिहानिः । तथा मतिपूर्वकामतिपूर्वकादीनां
कर्मणां कार्यविशेषस्य आरम्भकत्वं दृष्टम् । तथा इहापि
ब्रह्मबुद्धयुपमृदितार्पणादिकारकक्रियाफलभेदबुद्धेः बाह्यचेष्टा-
मात्रेण कर्मापि विदुष: अकर्म संपद्यते । अतः उक्तम्
'समग्रं प्रविलीयते' इति ॥
अत्र केचिदाहुः — यत् ब्रह्म तत् अर्पणादीनि ;
ब्रह्मैव किल अर्पणादिना पञ्चविधेन कारकात्मना व्यव-
स्थितं सत् तदेव कर्म करोति । तत्र न अर्पणादिबुद्धिः निव-
र्त्यते, किं तु अर्पणादिषु ब्रह्मबुद्धि: आधीयते; यथा प्रति-
मादौ विष्ण्वादिबुद्धिः, यथा वा नामादौ ब्रह्मबुद्धिरिति ॥
सत्यम्, एवमपि स्यात् यदि ज्ञानयज्ञस्तुत्यर्थे प्रकरणं न
स्यात् । अत्र तु सम्यग्दर्शनं ज्ञानयज्ञशब्दितम् अनेकान्