2026-05-03 04:20:08 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
१३४
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
अर्पणम्' इति असमस्ते पदे । यत् अर्पणबुद्ध्या गृह्यते लोके
तत् अस्य ब्रह्मविदः ब्रह्मैव इत्यर्थः । ब्रह्म हविः तथा यत्
हविर्बुद्ध्या गृह्यमाणं तत् ब्रह्मैव अस्य । तथा ' ब्रह्माग्नौ ' इति
समस्तं पदम् । अग्निरपि ब्रह्मैव यत्र हूयते ब्रह्मणा कर्त्रा,
ब्रह्मैव कर्तेत्यर्थः । यत् तेन हुतं हवनक्रिया तत् ब्रह्मैव । यत्
तेन गन्तव्यं फलं तदपि ब्रह्मैव ब्रह्मकर्मसमाधिना ब्रह्मैव
कर्म ब्रह्मकर्म तस्मिन् समाधिः यस्य सः ब्रह्मकर्मसमाधिः
तेन ब्रह्मकर्मसमाधिना ब्रह्मैव गन्तव्यम् ॥
एवं लोकसंग्रहं चिकीर्षुणापि क्रियमाणं कर्म परमार्थत:
अकर्म, ब्रह्मबुद्धयुपसृदितत्वात् । एवं सति निवृत्तकर्मणोऽपि
सर्वकर्मसंन्यासिनः सम्यग्दर्शनस्तुत्यर्थे यज्ञत्वसंपादनं ज्ञानस्य
सुतरामुपपद्यते ; यत् अर्पणादि अधियज्ञे प्रसिद्धं तत् अस्य
अध्यात्मं ब्रह्मैव परमार्थदर्शिन इति । अन्यथा सर्वस्य
ब्रह्मत्वे अर्पणादीनामेव विशेषतो ब्रह्मत्वाभिधानम् अनर्थकं
स्यात् । तस्मात् ब्रह्मैव इदं सर्वमिति अभिजानतः विदुषः
कर्माभावः । कारकबुद्धयभावाच्च । न हि कारकबुद्धिरहितं
यज्ञाख्यं कर्म दृष्टम् । सर्वमेव अग्निहोत्रादिकं कर्म शब्दस-
मर्पितदेवताविशेषसंप्रदानादिकारकबुद्धिमत् कर्त्रभिमानफला-
भिसंधिमञ्च दृष्टम् ; न उपमृदितक्रियाकारक फलभेदबुद्धिमत्
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
अर्पणम्' इति असमस्ते पदे । यत् अर्पणबुद्ध्या गृह्यते लोके
तत् अस्य ब्रह्मविदः ब्रह्मैव इत्यर्थः । ब्रह्म हविः तथा यत्
हविर्बुद्ध्या गृह्यमाणं तत् ब्रह्मैव अस्य । तथा ' ब्रह्माग्नौ ' इति
समस्तं पदम् । अग्निरपि ब्रह्मैव यत्र हूयते ब्रह्मणा कर्त्रा,
ब्रह्मैव कर्तेत्यर्थः । यत् तेन हुतं हवनक्रिया तत् ब्रह्मैव । यत्
तेन गन्तव्यं फलं तदपि ब्रह्मैव ब्रह्मकर्मसमाधिना ब्रह्मैव
कर्म ब्रह्मकर्म तस्मिन् समाधिः यस्य सः ब्रह्मकर्मसमाधिः
तेन ब्रह्मकर्मसमाधिना ब्रह्मैव गन्तव्यम् ॥
एवं लोकसंग्रहं चिकीर्षुणापि क्रियमाणं कर्म परमार्थत:
अकर्म, ब्रह्मबुद्धयुपसृदितत्वात् । एवं सति निवृत्तकर्मणोऽपि
सर्वकर्मसंन्यासिनः सम्यग्दर्शनस्तुत्यर्थे यज्ञत्वसंपादनं ज्ञानस्य
सुतरामुपपद्यते ; यत् अर्पणादि अधियज्ञे प्रसिद्धं तत् अस्य
अध्यात्मं ब्रह्मैव परमार्थदर्शिन इति । अन्यथा सर्वस्य
ब्रह्मत्वे अर्पणादीनामेव विशेषतो ब्रह्मत्वाभिधानम् अनर्थकं
स्यात् । तस्मात् ब्रह्मैव इदं सर्वमिति अभिजानतः विदुषः
कर्माभावः । कारकबुद्धयभावाच्च । न हि कारकबुद्धिरहितं
यज्ञाख्यं कर्म दृष्टम् । सर्वमेव अग्निहोत्रादिकं कर्म शब्दस-
मर्पितदेवताविशेषसंप्रदानादिकारकबुद्धिमत् कर्त्रभिमानफला-
भिसंधिमञ्च दृष्टम् ; न उपमृदितक्रियाकारक फलभेदबुद्धिमत्