2026-05-03 04:20:05 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
१२६
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
अकर्म' इति मिथ्यादर्शनात् अशुभात् मोक्षणं बुद्धिमत्त्वं
युक्तता कृत्स्नकर्मकृत्त्वादि च फलम् उपपद्यते, स्तुतिर्वा ।
मिथ्याज्ञानमेव हि साक्षात् अशुभरूपम् । कुतः अन्यस्माद-
शुभात् मोक्षणम् ? न हि तमः तमसो निवर्तकं भवति ॥
ननु कर्मणि यत् अकर्मदर्शनम् अकर्मणि वा कर्मदर्शनं न
तत् मिथ्याज्ञानम् ; किं तर्हि ? गौणं फलभावाभावनिमित्तम् —
न, कर्माकर्मविज्ञानादपि गौणात् फलस्य अश्रवणात् । नापि
श्रुतहान्यश्रुतपरिकल्पनायां कश्चित् विशेष उपलभ्यते । स्वश-
ब्देनापि शक्यं वक्तुम् ' नित्यकर्मणां फलं नास्ति, अकरणाच
तेषां नरकपातः स्यात्' इति ; तत्र व्याजेन परव्यामोहरू-
पेण 'कर्मण्यकर्म य: पश्येत्' इत्यादिना किम् ? तंत्र एवं
व्याचक्षाणेन भगवतोक्तं वाक्यं लोकव्यामोहार्थमिति व्यक्तं
कल्पितं स्यात् । न च एतत् छद्मरूपेण वाक्येन रक्षणीयं वस्तु ;
नापि शब्दान्तरेण पुनः पुनः उच्यमानं सुबोधं स्यात् इत्येवं
वक्तुं युक्तम् । 'कर्मण्येवाधिकारस्ते' इत्यत्र हि स्फुटतर
उक्तः अर्थः, न पुनर्वक्तव्यो भवति । सर्वत्र च प्रशस्तं
बोद्धव्यं च कर्तव्यमेव । न निष्प्रयोजनं बोद्धव्यमित्युच्यते ॥
।
न च मिथ्याज्ञानं बोद्धव्यं भवति, तत्प्रत्युपस्थापितं वा
वस्त्वाभासम् । नापि नित्यानाम् अकरणात् अभावात् प्रत्य-
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
अकर्म' इति मिथ्यादर्शनात् अशुभात् मोक्षणं बुद्धिमत्त्वं
युक्तता कृत्स्नकर्मकृत्त्वादि च फलम् उपपद्यते, स्तुतिर्वा ।
मिथ्याज्ञानमेव हि साक्षात् अशुभरूपम् । कुतः अन्यस्माद-
शुभात् मोक्षणम् ? न हि तमः तमसो निवर्तकं भवति ॥
ननु कर्मणि यत् अकर्मदर्शनम् अकर्मणि वा कर्मदर्शनं न
तत् मिथ्याज्ञानम् ; किं तर्हि ? गौणं फलभावाभावनिमित्तम् —
न, कर्माकर्मविज्ञानादपि गौणात् फलस्य अश्रवणात् । नापि
श्रुतहान्यश्रुतपरिकल्पनायां कश्चित् विशेष उपलभ्यते । स्वश-
ब्देनापि शक्यं वक्तुम् ' नित्यकर्मणां फलं नास्ति, अकरणाच
तेषां नरकपातः स्यात्' इति ; तत्र व्याजेन परव्यामोहरू-
पेण 'कर्मण्यकर्म य: पश्येत्' इत्यादिना किम् ? तंत्र एवं
व्याचक्षाणेन भगवतोक्तं वाक्यं लोकव्यामोहार्थमिति व्यक्तं
कल्पितं स्यात् । न च एतत् छद्मरूपेण वाक्येन रक्षणीयं वस्तु ;
नापि शब्दान्तरेण पुनः पुनः उच्यमानं सुबोधं स्यात् इत्येवं
वक्तुं युक्तम् । 'कर्मण्येवाधिकारस्ते' इत्यत्र हि स्फुटतर
उक्तः अर्थः, न पुनर्वक्तव्यो भवति । सर्वत्र च प्रशस्तं
बोद्धव्यं च कर्तव्यमेव । न निष्प्रयोजनं बोद्धव्यमित्युच्यते ॥
।
न च मिथ्याज्ञानं बोद्धव्यं भवति, तत्प्रत्युपस्थापितं वा
वस्त्वाभासम् । नापि नित्यानाम् अकरणात् अभावात् प्रत्य-