2026-05-03 04:19:41 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
द्वितीयोऽध्यायः ।
६३
सम्यग्दर्शनलक्षणप्रज्ञास्थैर्य चिकीर्षता आदौ इन्द्रियाणि
स्ववशे स्थापयितव्यानि, यस्मात्तदनवस्थापने दोषमाह -
यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः ।
इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥
यततः प्रयत्नं कुर्वतः हि यस्मात् कौन्तेय पुरुषस्य
विपश्चितः मेधाविनः अपि इति व्यवहितेन संबन्धः ।
इन्द्रियाणि प्रमाथीनि प्रमथनशीलानि विषयाभिमुखं हि पुरुषं
विक्षोभयन्ति आकुलीकुर्वन्ति, आकुलीकृत्य च हरन्ति प्रसभं
प्रसह्य प्रकाशमेव पश्यतो विवेकविज्ञानयुक्तं मनः ॥
यतः तस्मात् --
तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्परः ।
वशे हि यस्येन्द्रियाणि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ।
तानि सर्वाणि संयम्य संयमनं वशीकरणं कृत्वा युक्तः
समाहितः सन् आसीत मत्परः अहं वासुदेवः सर्वप्रत्यगात्मा
परो यस्य सः मत्परः, 'न अन्योऽहं तस्मात्' इति आसीत
इत्यर्थः । एवमासीनस्य यतेः वशे हि यस्य इन्द्रियाणि
वर्तन्ते अभ्यासबलात् तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥
६३
सम्यग्दर्शनलक्षणप्रज्ञास्थैर्य चिकीर्षता आदौ इन्द्रियाणि
स्ववशे स्थापयितव्यानि, यस्मात्तदनवस्थापने दोषमाह -
यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः ।
इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥
यततः प्रयत्नं कुर्वतः हि यस्मात् कौन्तेय पुरुषस्य
विपश्चितः मेधाविनः अपि इति व्यवहितेन संबन्धः ।
इन्द्रियाणि प्रमाथीनि प्रमथनशीलानि विषयाभिमुखं हि पुरुषं
विक्षोभयन्ति आकुलीकुर्वन्ति, आकुलीकृत्य च हरन्ति प्रसभं
प्रसह्य प्रकाशमेव पश्यतो विवेकविज्ञानयुक्तं मनः ॥
यतः तस्मात् --
तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्परः ।
वशे हि यस्येन्द्रियाणि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ।
तानि सर्वाणि संयम्य संयमनं वशीकरणं कृत्वा युक्तः
समाहितः सन् आसीत मत्परः अहं वासुदेवः सर्वप्रत्यगात्मा
परो यस्य सः मत्परः, 'न अन्योऽहं तस्मात्' इति आसीत
इत्यर्थः । एवमासीनस्य यतेः वशे हि यस्य इन्द्रियाणि
वर्तन्ते अभ्यासबलात् तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥