2026-05-06 06:50:39 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
१२४
नृसिंहपूर्वतापनीयोपनिषद्भाष्ये
ब्दसामर्थ्यात् कुत्रचित् तस्मै इत्येकवचनसामर्थ्यात् एक एव
व्यूहः प्रतीयते । स च द्विविधः क्वचिदसाधारणायुधै' तत्तद्दे-
वतागम्यः प्रतीयते क्वचिश्व विश्वरूपः तेनैव न्यायेन उभय-
स्वापि नृसिंहाकारः योगारूढ. अधस्तनहस्ताभ्यां वरदाभय-
हस्त. उपरितनाभ्यां तत्तद्देवतायुधधारी कचिच्छङ्खचक्रगदा-
धारी च इत्येतत्सर्वं स्पष्टुं करिष्यामः । यथा अत्रैव नृसिं-
हाकारव्यूहा ब्रह्मविष्णुमहेश्वरात्मकाः स्रुक्स्रुवशङ्खचक्रपिना-
कत्रिशूलैरायुधैर्गम्यन्ते नृसिंहात्मकः पुरुषव्यूहः द्विभुज:
दश हस्त्या अङ्गुलय: दश पाद्या: यावानेव पुरुषः, इति
श्रुतेः । अत ऊर्ध्व सर्वे नृसिंहव्यूहाश्चतुर्भुजाः नृसिंहात्मकाच
ईश्वरव्यूह. ईश्वरायुधगम्यः पूर्वेषां पञ्चानां यथासंख्यं पञ्च-
शक्तिव्यूह. सरस्वतीश्रीगौरीप्रकृतिविद्यात्मिका: स्त्रियः स्वा-
युधैर्गम्याः एवं मूलमन्त्राक्षरेषु दशसु ऐशानीं दिशमारभ्य
प्रणव संपुटितेषु सर्वाभरणयुक्ताः श्वेतरूपा उपास्या: । एवं
वक्ष्यमाणाः सर्वे व्यूहाः यथासंख्यं मूलमन्त्रानरेषु उपा-
स्या. । प्रणवव्यूहः एकेन प्रणवाक्षरेण वक्षसि चिह्नत: प्रण-
वचतुष्टयमात्रः वासुदेवविग्रहः सशाखवेदविग्रहः पञ्चाग्नि-
विग्रह. सप्तव्याहृतिविग्रह: अष्टलोकपालविग्रहः वसुरुद्रादि-
त्याष्टग्रहपञ्चमहाभूतविग्रहाः एकैकस्मिन्नृसिंहव्यूहे यथासंख्य-
नृसिंहपूर्वतापनीयोपनिषद्भाष्ये
ब्दसामर्थ्यात् कुत्रचित् तस्मै इत्येकवचनसामर्थ्यात् एक एव
व्यूहः प्रतीयते । स च द्विविधः क्वचिदसाधारणायुधै' तत्तद्दे-
वतागम्यः प्रतीयते क्वचिश्व विश्वरूपः तेनैव न्यायेन उभय-
स्वापि नृसिंहाकारः योगारूढ. अधस्तनहस्ताभ्यां वरदाभय-
हस्त. उपरितनाभ्यां तत्तद्देवतायुधधारी कचिच्छङ्खचक्रगदा-
धारी च इत्येतत्सर्वं स्पष्टुं करिष्यामः । यथा अत्रैव नृसिं-
हाकारव्यूहा ब्रह्मविष्णुमहेश्वरात्मकाः स्रुक्स्रुवशङ्खचक्रपिना-
कत्रिशूलैरायुधैर्गम्यन्ते नृसिंहात्मकः पुरुषव्यूहः द्विभुज:
दश हस्त्या अङ्गुलय: दश पाद्या: यावानेव पुरुषः, इति
श्रुतेः । अत ऊर्ध्व सर्वे नृसिंहव्यूहाश्चतुर्भुजाः नृसिंहात्मकाच
ईश्वरव्यूह. ईश्वरायुधगम्यः पूर्वेषां पञ्चानां यथासंख्यं पञ्च-
शक्तिव्यूह. सरस्वतीश्रीगौरीप्रकृतिविद्यात्मिका: स्त्रियः स्वा-
युधैर्गम्याः एवं मूलमन्त्राक्षरेषु दशसु ऐशानीं दिशमारभ्य
प्रणव संपुटितेषु सर्वाभरणयुक्ताः श्वेतरूपा उपास्या: । एवं
वक्ष्यमाणाः सर्वे व्यूहाः यथासंख्यं मूलमन्त्रानरेषु उपा-
स्या. । प्रणवव्यूहः एकेन प्रणवाक्षरेण वक्षसि चिह्नत: प्रण-
वचतुष्टयमात्रः वासुदेवविग्रहः सशाखवेदविग्रहः पञ्चाग्नि-
विग्रह. सप्तव्याहृतिविग्रह: अष्टलोकपालविग्रहः वसुरुद्रादि-
त्याष्टग्रहपञ्चमहाभूतविग्रहाः एकैकस्मिन्नृसिंहव्यूहे यथासंख्य-