2026-05-06 05:45:22 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
२५४
सूत्रभाष्ये
[ पा. ४.
भ्युपगमे हि ' तत्सदासीत्' इति किं समाकृष्येत ?
'तद्धैक आहुरसदेवेदमग्र आसीत्' इत्यत्रापि न श्रुत्यन्तरा-
भिप्रायेणायमेकीयमतोपन्यासः, क्रियायामिव वस्तुनि वि
कल्पस्यासंभवात् ; तस्माच्छ्रतिपरिगृहीतसत्पक्षदाययैवायं
मन्दमतिपरिकल्पितस्यासत्पक्षस्योपन्यस्य निरास इति द्रष्ट-
व्यम् । ' तद्धेदं तर्ह्यव्याकृतमासीत्' इत्यत्रापि न नि-
रध्यक्षस्य जगतो व्याकरणं कथ्यते, ' स एष इह प्रविष्ट
आ नखाप्रेभ्यः' इत्यध्यक्षस्य व्याकृतकार्यानुप्रवेशित्वेन समा-
कर्षात् ; निरध्यक्षे व्याकरणाभ्युपगमे ह्यनन्तरेण प्रकृताव-
लम्बिना स इत्यनेन सर्वनाम्ना कः कार्यानुप्रवेशित्वेन समा-
कृष्येत ? चेतनस्य चायमात्मनः शरीरेऽनुप्रवेशः श्रूयते, अनु-
प्रविष्टस्य चेतनत्वश्रवणात् - ' पश्यंश्चक्षुः शृण्वञ्श्रोत्रं मन्वानो
मन:' इति ; अपि च यादृशमिदमद्यत्वे नामरूपाभ्यां व्या-
क्रियमाणं जगत्साध्यक्षं व्याक्रियते, एवमादिसर्गेऽपीति
गम्यते, दृष्टविपरीतकल्पनानुपपत्तेः ; श्रुत्यन्तरमपि 'अनेन
जीवेनात्मनानुप्रविश्य नामरूपे व्याकरवाणि' इति साध्य-
क्षामेव जगतो व्याक्रियां दर्शयति ; ' व्याक्रियते' इत्यपि
कर्मकर्तरि लकारः सत्येव परमेश्वरे व्याकर्तरि सौकर्यमपेक्ष्य
द्रष्टव्यः - यथा लूयते केदारः स्वयमेवेति सत्येव पूर्णके
सूत्रभाष्ये
[ पा. ४.
भ्युपगमे हि ' तत्सदासीत्' इति किं समाकृष्येत ?
'तद्धैक आहुरसदेवेदमग्र आसीत्' इत्यत्रापि न श्रुत्यन्तरा-
भिप्रायेणायमेकीयमतोपन्यासः, क्रियायामिव वस्तुनि वि
कल्पस्यासंभवात् ; तस्माच्छ्रतिपरिगृहीतसत्पक्षदाययैवायं
मन्दमतिपरिकल्पितस्यासत्पक्षस्योपन्यस्य निरास इति द्रष्ट-
व्यम् । ' तद्धेदं तर्ह्यव्याकृतमासीत्' इत्यत्रापि न नि-
रध्यक्षस्य जगतो व्याकरणं कथ्यते, ' स एष इह प्रविष्ट
आ नखाप्रेभ्यः' इत्यध्यक्षस्य व्याकृतकार्यानुप्रवेशित्वेन समा-
कर्षात् ; निरध्यक्षे व्याकरणाभ्युपगमे ह्यनन्तरेण प्रकृताव-
लम्बिना स इत्यनेन सर्वनाम्ना कः कार्यानुप्रवेशित्वेन समा-
कृष्येत ? चेतनस्य चायमात्मनः शरीरेऽनुप्रवेशः श्रूयते, अनु-
प्रविष्टस्य चेतनत्वश्रवणात् - ' पश्यंश्चक्षुः शृण्वञ्श्रोत्रं मन्वानो
मन:' इति ; अपि च यादृशमिदमद्यत्वे नामरूपाभ्यां व्या-
क्रियमाणं जगत्साध्यक्षं व्याक्रियते, एवमादिसर्गेऽपीति
गम्यते, दृष्टविपरीतकल्पनानुपपत्तेः ; श्रुत्यन्तरमपि 'अनेन
जीवेनात्मनानुप्रविश्य नामरूपे व्याकरवाणि' इति साध्य-
क्षामेव जगतो व्याक्रियां दर्शयति ; ' व्याक्रियते' इत्यपि
कर्मकर्तरि लकारः सत्येव परमेश्वरे व्याकर्तरि सौकर्यमपेक्ष्य
द्रष्टव्यः - यथा लूयते केदारः स्वयमेवेति सत्येव पूर्णके