2026-05-06 05:45:19 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
सू. १२.]
प्रथमोऽध्यायः ।
२४७
मात्रश्रवणे सत्यश्रुतानां पञ्चविंशतितत्त्वानामुपसंग्रहः प्रती -
येत ? जनशब्दस्य तत्त्वेष्वरूढत्वात्, अर्थान्तरोपसंग्रहेऽपि
संख्योपपत्तेः । कथं तर्हि पश्च पञ्चजना इति ? उच्यते-
'दिक्संख्ये संज्ञायाम्' इति विशेषस्मरणात्संज्ञायामेव पञ्चश-
व्दस्य जनशब्देन समास: ; ततश्च रूढत्वाभिप्रायेणैव केचि -
त्पञ्चजना नाम विवक्ष्यन्ते, न सांख्यतत्त्वाभिप्रायेण ; ते
कतीत्यस्यामाकाङ्क्षायां पुनः पश्चेति प्रयुज्यते; पञ्चजना
नाम ये केचित्, ते च पश्चैवेत्यर्थः, सप्तर्षयः सप्तेति यथा ॥
के पुनस्ते पश्चजना नामेति, तदुच्यते-
प्राणादयो वाक्यशेषात् ॥ १२ ॥
' यस्मिन्पञ्च पञ्चजना:' इत्यत उत्तरस्मिन्मन्त्रे ब्रह्म-
स्वरूपनिरूपणाय प्राणादयः पञ्च निर्दिष्टा: - ' प्राणस्य प्रा-
णमुत चक्षुषश्चक्षुरुत श्रोत्रस्य श्रोत्रमन्नस्यान्नं मनसो ये मनो
विदु:' इति ; तेऽत्र वाक्यशेषगताः संनिधानात्पश्वजना वि-
वक्ष्यन्ते । कथं पुनः प्राणादिषु जनशब्दप्रयोगः ? तत्त्वेषु
वा कथं जनशब्दप्रयोगः ? समाने तु प्रसिद्धयतिक्रमे वा-
क्यशेषवशात्प्राणादय एव ग्रहीतव्या भवन्ति; जनसंबन्धाञ्च
प्राणादयो जनशब्दभाजो भवन्ति; जनवचनश्च पुरुषशब्दः
प्रथमोऽध्यायः ।
२४७
मात्रश्रवणे सत्यश्रुतानां पञ्चविंशतितत्त्वानामुपसंग्रहः प्रती -
येत ? जनशब्दस्य तत्त्वेष्वरूढत्वात्, अर्थान्तरोपसंग्रहेऽपि
संख्योपपत्तेः । कथं तर्हि पश्च पञ्चजना इति ? उच्यते-
'दिक्संख्ये संज्ञायाम्' इति विशेषस्मरणात्संज्ञायामेव पञ्चश-
व्दस्य जनशब्देन समास: ; ततश्च रूढत्वाभिप्रायेणैव केचि -
त्पञ्चजना नाम विवक्ष्यन्ते, न सांख्यतत्त्वाभिप्रायेण ; ते
कतीत्यस्यामाकाङ्क्षायां पुनः पश्चेति प्रयुज्यते; पञ्चजना
नाम ये केचित्, ते च पश्चैवेत्यर्थः, सप्तर्षयः सप्तेति यथा ॥
के पुनस्ते पश्चजना नामेति, तदुच्यते-
प्राणादयो वाक्यशेषात् ॥ १२ ॥
' यस्मिन्पञ्च पञ्चजना:' इत्यत उत्तरस्मिन्मन्त्रे ब्रह्म-
स्वरूपनिरूपणाय प्राणादयः पञ्च निर्दिष्टा: - ' प्राणस्य प्रा-
णमुत चक्षुषश्चक्षुरुत श्रोत्रस्य श्रोत्रमन्नस्यान्नं मनसो ये मनो
विदु:' इति ; तेऽत्र वाक्यशेषगताः संनिधानात्पश्वजना वि-
वक्ष्यन्ते । कथं पुनः प्राणादिषु जनशब्दप्रयोगः ? तत्त्वेषु
वा कथं जनशब्दप्रयोगः ? समाने तु प्रसिद्धयतिक्रमे वा-
क्यशेषवशात्प्राणादय एव ग्रहीतव्या भवन्ति; जनसंबन्धाञ्च
प्राणादयो जनशब्दभाजो भवन्ति; जनवचनश्च पुरुषशब्दः