2026-05-03 04:20:50 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
५६२
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
आत्मकृतं स्यात्, फलस्य आत्मगामित्वात् । यथा वा भ्राम-
कस्य लोहभ्रामयितृत्वात् अव्यापृतस्यैव मुख्यमेव कर्तृत्वम्,
तथा च आत्मनः इति । तत् असत्; अकुर्वतः कारकत्वप्रस-
ङ्गात्। कारकमनेकप्रकारमिति चेत्, न ; राजप्रभृतीनां मुख्य-
स्यापि कर्तृत्वस्य दर्शनात् । राजा तावत् स्वव्यापारेणापि
युध्यते ; योधानां च योधयितृत्वे धनदाने च मुख्यमेव कर्तृ-
त्वम्, तथा जयपराजयफलोपभोगे । यजमानस्यापि प्रधा-
नत्यागे दक्षिणादाने च मुख्यमेव कर्तृत्वम् । तस्मात् अव्या-
प्रतस्य कर्तृत्वोपचारो यः, सः गौणः इति अवगम्यते ।
यदि मुख्यं कर्तृत्वं स्वव्यापारलक्षणं नोपलभ्यते राजय-
जमानप्रभृतीनाम्, तदा संनिधिमात्रेणापि कर्तृत्वं मुख्यं
परिकल्प्येत ; यथा भ्रामकस्य लोहभ्रमणेन, न तथा राजय-
जमानादीनां स्वव्यापार नोपलभ्यते । तस्मात् संनिधिमात्रेण.
कर्तृत्वं गौणमेव । तथा च सति तत्फलसंबन्धोऽपि गौण
एव स्यात् । न गौणेन मुख्यं कार्यं निर्वर्त्यते । तस्मात्
असदेव एतत् गीयते ' देहादीनां व्यापारेण अव्यापृतः
आत्मा कर्ता भोक्ता च स्यात्' इति । भ्रान्तिनिमित्तं तु
सर्वम् उपपद्यते, यथा स्वप्ने ; मायायां च एवम् । न च
'देहाद्यात्मप्रत्यय भ्रान्तिसंतान विच्छेदेषु सुषुप्तिसमाध्यादिषु क-
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
आत्मकृतं स्यात्, फलस्य आत्मगामित्वात् । यथा वा भ्राम-
कस्य लोहभ्रामयितृत्वात् अव्यापृतस्यैव मुख्यमेव कर्तृत्वम्,
तथा च आत्मनः इति । तत् असत्; अकुर्वतः कारकत्वप्रस-
ङ्गात्। कारकमनेकप्रकारमिति चेत्, न ; राजप्रभृतीनां मुख्य-
स्यापि कर्तृत्वस्य दर्शनात् । राजा तावत् स्वव्यापारेणापि
युध्यते ; योधानां च योधयितृत्वे धनदाने च मुख्यमेव कर्तृ-
त्वम्, तथा जयपराजयफलोपभोगे । यजमानस्यापि प्रधा-
नत्यागे दक्षिणादाने च मुख्यमेव कर्तृत्वम् । तस्मात् अव्या-
प्रतस्य कर्तृत्वोपचारो यः, सः गौणः इति अवगम्यते ।
यदि मुख्यं कर्तृत्वं स्वव्यापारलक्षणं नोपलभ्यते राजय-
जमानप्रभृतीनाम्, तदा संनिधिमात्रेणापि कर्तृत्वं मुख्यं
परिकल्प्येत ; यथा भ्रामकस्य लोहभ्रमणेन, न तथा राजय-
जमानादीनां स्वव्यापार नोपलभ्यते । तस्मात् संनिधिमात्रेण.
कर्तृत्वं गौणमेव । तथा च सति तत्फलसंबन्धोऽपि गौण
एव स्यात् । न गौणेन मुख्यं कार्यं निर्वर्त्यते । तस्मात्
असदेव एतत् गीयते ' देहादीनां व्यापारेण अव्यापृतः
आत्मा कर्ता भोक्ता च स्यात्' इति । भ्रान्तिनिमित्तं तु
सर्वम् उपपद्यते, यथा स्वप्ने ; मायायां च एवम् । न च
'देहाद्यात्मप्रत्यय भ्रान्तिसंतान विच्छेदेषु सुषुप्तिसमाध्यादिषु क-