2026-05-03 04:20:50 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
अष्टादशोऽध्यायः ।
५६१
न; ब्रह्मविद्यायामर्थवत्त्वोपपत्तेः ॥
कर्मविधिश्रुतिवत् ब्रह्मविद्याविधिश्रुतेरपि अप्रामाण्यप्रसङ्ग
इति चेत्, न; बाधकप्रत्ययानुपपत्तेः । यथा ब्रह्मविद्याविधि -
श्रुत्या आत्मनि अवगते देहादिसंघाते अहंप्रत्ययः बाध्यते,
तथा आत्मन्येव आत्मावगतिः न कदाचित् केनचित् कथं-
चिदपि बाधितुं शक्या, फलाव्यतिरेकादवगतेः, यथा अग्निः
उष्णः प्रकाशश्च इति । न च एवं कर्मविधिश्रुतेरप्रामाण्यम्,
पूर्व पूर्व प्रवृत्तिनिरोधेन उत्तरोत्तरापूर्वप्रवृत्तिजननस्य प्रत्यगात्मा-
भिमुख्येन प्रवृत्त्युत्पादनार्थत्वात् । मिथ्यात्वेऽपि उपायस्य उपे-
यसत्यतया सत्यत्वमेव स्यात्, यथा अर्थवादानां विधिशे-
षाणाम्; लोकेऽपि बालोन्मत्तादीनां पयआदौ पाययितव्ये
चूडावर्धनादिवचनम् । प्रकारान्तरस्थानां च साक्षादेव वा
प्रामाण्यं सिद्धम्, प्रागात्मज्ञानात् देहाभिमाननिमित्तप्रत्य-
क्षादिप्रामाण्यवत् । यत्तु मन्यसे — स्वयमव्याप्रियमाणोऽपि
आत्मा संनिधिमात्रेण करोति, तदेव मुख्यं कर्तृत्वमात्मन: ;
यथा राजा युध्यमानेषु योधेषु युध्यत इति प्रसिद्धं स्वयमयु-
ध्यमानोऽपि संनिधानादेव जितः पराजितश्चेति, तथा सेना-
पति: वाचैव करोति ; क्रियाफलसंवन्धश्च राज्ञः सेनापतेश्च
दृष्टः । यथा च ऋत्विक्कर्म यजमानस्य, तथा देहादीनां कर्म
५६१
न; ब्रह्मविद्यायामर्थवत्त्वोपपत्तेः ॥
कर्मविधिश्रुतिवत् ब्रह्मविद्याविधिश्रुतेरपि अप्रामाण्यप्रसङ्ग
इति चेत्, न; बाधकप्रत्ययानुपपत्तेः । यथा ब्रह्मविद्याविधि -
श्रुत्या आत्मनि अवगते देहादिसंघाते अहंप्रत्ययः बाध्यते,
तथा आत्मन्येव आत्मावगतिः न कदाचित् केनचित् कथं-
चिदपि बाधितुं शक्या, फलाव्यतिरेकादवगतेः, यथा अग्निः
उष्णः प्रकाशश्च इति । न च एवं कर्मविधिश्रुतेरप्रामाण्यम्,
पूर्व पूर्व प्रवृत्तिनिरोधेन उत्तरोत्तरापूर्वप्रवृत्तिजननस्य प्रत्यगात्मा-
भिमुख्येन प्रवृत्त्युत्पादनार्थत्वात् । मिथ्यात्वेऽपि उपायस्य उपे-
यसत्यतया सत्यत्वमेव स्यात्, यथा अर्थवादानां विधिशे-
षाणाम्; लोकेऽपि बालोन्मत्तादीनां पयआदौ पाययितव्ये
चूडावर्धनादिवचनम् । प्रकारान्तरस्थानां च साक्षादेव वा
प्रामाण्यं सिद्धम्, प्रागात्मज्ञानात् देहाभिमाननिमित्तप्रत्य-
क्षादिप्रामाण्यवत् । यत्तु मन्यसे — स्वयमव्याप्रियमाणोऽपि
आत्मा संनिधिमात्रेण करोति, तदेव मुख्यं कर्तृत्वमात्मन: ;
यथा राजा युध्यमानेषु योधेषु युध्यत इति प्रसिद्धं स्वयमयु-
ध्यमानोऽपि संनिधानादेव जितः पराजितश्चेति, तथा सेना-
पति: वाचैव करोति ; क्रियाफलसंवन्धश्च राज्ञः सेनापतेश्च
दृष्टः । यथा च ऋत्विक्कर्म यजमानस्य, तथा देहादीनां कर्म