2026-05-03 04:20:48 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
५५८
i
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
एव अयं गौ: ' इति, तद्वत् । नैवायं मिध्याप्रत्ययः । मिथ्या-
त्ययस्तु स्थाणुपुरुषयोः अगृह्यमाणविशेषयोः । न गौणप्रत्ययस्य
मुख्यकार्यार्थता, अधिकरणस्तुत्यर्थत्वात् लुप्तोपमाशब्देन ।
यथा 'सिंहो देवदत्तः ' ' अग्निर्माणवक:' इति सिंह इव अ-
निरिव क्रौर्यपैङ्गल्यादिसामान्यवत्त्वात् देवदत्तमाणवकाधिकर-
णस्तुत्यर्थमेव, न तु सिंहकार्यम् अग्निकार्य वा गौणशब्दप्रत्य-
यनिमित्तं किंचित्साध्यते ; मिथ्याप्रत्ययकार्य तु अनर्थमनुभव-
ति इति । गौणप्रत्ययविषयं जानाति 'नैष सिंह: देवदत्तः ',
तथा 'नायमनिर्माणवक:' इति । तथा गौणेन देहादिसंघा-
तेन आत्मना कृतं कर्म न मुख्येन अहंप्रत्ययविषयेण आत्म-
ना कृतं स्यात् । न हि गौणसिंहाग्निभ्यां कृतं कर्म मुख्यसिं-
हाग्निभ्यां कृतं स्यात् । न च क्रौर्येण पैङ्गल्येन वा मुख्यसिं-
हाग्न्योः कार्यं किंचित् क्रियते, स्तुत्यर्थत्वेन उपक्षीणत्वात् ।
स्तूयमानौ च जानीत: 'न अहं सिंह: ' ' न अहम् अग्नि:' इति;
न हि ' सिंहस्य कर्म मम अमेश्व' इति । तथा 'न संघात-
स्य कर्म मम मुख्यस्य आत्मनः' इति प्रत्ययः युक्ततरः
स्यात्; न पुन:..' अहं कर्ता मम कर्म' इति । यच्च आहुः
'आत्मीयै: स्मृतीच्छा प्रयत्रैः कर्महेतुभिरात्मा कर्म करोति '
इति, न तेषां मिथ्याप्रत्ययपूर्वकत्वात् । मिथ्याप्रत्यय निमि-
.
i
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
एव अयं गौ: ' इति, तद्वत् । नैवायं मिध्याप्रत्ययः । मिथ्या-
त्ययस्तु स्थाणुपुरुषयोः अगृह्यमाणविशेषयोः । न गौणप्रत्ययस्य
मुख्यकार्यार्थता, अधिकरणस्तुत्यर्थत्वात् लुप्तोपमाशब्देन ।
यथा 'सिंहो देवदत्तः ' ' अग्निर्माणवक:' इति सिंह इव अ-
निरिव क्रौर्यपैङ्गल्यादिसामान्यवत्त्वात् देवदत्तमाणवकाधिकर-
णस्तुत्यर्थमेव, न तु सिंहकार्यम् अग्निकार्य वा गौणशब्दप्रत्य-
यनिमित्तं किंचित्साध्यते ; मिथ्याप्रत्ययकार्य तु अनर्थमनुभव-
ति इति । गौणप्रत्ययविषयं जानाति 'नैष सिंह: देवदत्तः ',
तथा 'नायमनिर्माणवक:' इति । तथा गौणेन देहादिसंघा-
तेन आत्मना कृतं कर्म न मुख्येन अहंप्रत्ययविषयेण आत्म-
ना कृतं स्यात् । न हि गौणसिंहाग्निभ्यां कृतं कर्म मुख्यसिं-
हाग्निभ्यां कृतं स्यात् । न च क्रौर्येण पैङ्गल्येन वा मुख्यसिं-
हाग्न्योः कार्यं किंचित् क्रियते, स्तुत्यर्थत्वेन उपक्षीणत्वात् ।
स्तूयमानौ च जानीत: 'न अहं सिंह: ' ' न अहम् अग्नि:' इति;
न हि ' सिंहस्य कर्म मम अमेश्व' इति । तथा 'न संघात-
स्य कर्म मम मुख्यस्य आत्मनः' इति प्रत्ययः युक्ततरः
स्यात्; न पुन:..' अहं कर्ता मम कर्म' इति । यच्च आहुः
'आत्मीयै: स्मृतीच्छा प्रयत्रैः कर्महेतुभिरात्मा कर्म करोति '
इति, न तेषां मिथ्याप्रत्ययपूर्वकत्वात् । मिथ्याप्रत्यय निमि-
.