2026-05-03 04:20:48 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
अष्टादशोऽध्यायः ।
५५७
सकास्तु 'अद्वेष्टा सर्वभूतानाम् ' इति आध्यायपरिसमाप्ति
उक्तसाधना: क्षेत्राध्यायाद्यध्यायत्रयोक्तज्ञानसाधनाश्च । अधि-
ष्ठानादिपञ्चकहेतुक सर्वकर्मसंन्यासिनां आत्मैकत्वाकर्तृत्वज्ञान-
वतां परस्यां ज्ञाननिष्ठायां वर्तमानानां भगवत्तत्त्वविदाम्
अनिष्टादिकर्मफलत्रयं परमहंसपरिव्राजकानामेव लब्धभगव-
त्स्वरूपात्मैकत्वशरणानां न भवति ; भवत्येव अन्येषामज्ञानां
कर्मिणामसंन्यासिनाम् इत्येषः गीताशास्त्रोक्तकर्तव्यार्थस्य
विभागः ॥
अविद्यापूर्वकत्वं सर्वस्य कर्मणः असिद्धमिति चेत्, न;
ब्रह्महत्यादिवत् । यद्यपि शास्त्रावगतं नित्यं कर्म, तथापि अवि-
द्यावत एव भवति । यथा प्रतिषेधशास्त्राव गतमपि ब्रह्महत्यादि-
लक्षणं कर्म अनर्थकारणम् अविद्याकामादिदोषवतः भवति,
अन्यथा प्रवृत्त्यनुपपत्तेः, तथा नित्यनैमित्तिककाम्यान्यपीति ।
देहव्यतिरिक्तात्मनि अज्ञाते प्रवृत्तिः नित्यादिकर्मसु अनुपपन्ना
इति चेत्, न; चलनात्मकस्य कर्मणः अनात्मकर्तृकस्य 'अहं
करोमि ' इति प्रवृत्तिदर्शनात् । देहादिसंघाते अहंप्रत्ययः गौणः,
न मिथ्या इति चेत्, न; तत्कार्येष्वपि गौणत्वोपपत्तेः ।
आत्मीये देहादिसंघाते अहंप्रत्ययः गौणः ; यथा आत्मीये
पुत्रे 'आत्मा वै पुत्रनामासि' इति,
लोके च
' मम प्राण
५५७
सकास्तु 'अद्वेष्टा सर्वभूतानाम् ' इति आध्यायपरिसमाप्ति
उक्तसाधना: क्षेत्राध्यायाद्यध्यायत्रयोक्तज्ञानसाधनाश्च । अधि-
ष्ठानादिपञ्चकहेतुक सर्वकर्मसंन्यासिनां आत्मैकत्वाकर्तृत्वज्ञान-
वतां परस्यां ज्ञाननिष्ठायां वर्तमानानां भगवत्तत्त्वविदाम्
अनिष्टादिकर्मफलत्रयं परमहंसपरिव्राजकानामेव लब्धभगव-
त्स्वरूपात्मैकत्वशरणानां न भवति ; भवत्येव अन्येषामज्ञानां
कर्मिणामसंन्यासिनाम् इत्येषः गीताशास्त्रोक्तकर्तव्यार्थस्य
विभागः ॥
अविद्यापूर्वकत्वं सर्वस्य कर्मणः असिद्धमिति चेत्, न;
ब्रह्महत्यादिवत् । यद्यपि शास्त्रावगतं नित्यं कर्म, तथापि अवि-
द्यावत एव भवति । यथा प्रतिषेधशास्त्राव गतमपि ब्रह्महत्यादि-
लक्षणं कर्म अनर्थकारणम् अविद्याकामादिदोषवतः भवति,
अन्यथा प्रवृत्त्यनुपपत्तेः, तथा नित्यनैमित्तिककाम्यान्यपीति ।
देहव्यतिरिक्तात्मनि अज्ञाते प्रवृत्तिः नित्यादिकर्मसु अनुपपन्ना
इति चेत्, न; चलनात्मकस्य कर्मणः अनात्मकर्तृकस्य 'अहं
करोमि ' इति प्रवृत्तिदर्शनात् । देहादिसंघाते अहंप्रत्ययः गौणः,
न मिथ्या इति चेत्, न; तत्कार्येष्वपि गौणत्वोपपत्तेः ।
आत्मीये देहादिसंघाते अहंप्रत्ययः गौणः ; यथा आत्मीये
पुत्रे 'आत्मा वै पुत्रनामासि' इति,
लोके च
' मम प्राण