2026-05-03 04:20:48 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
अष्टादशोऽध्यायः ।
५५५
कृतदुरितफलं प्रसज्येत । तथा च सति नित्यानां फलाश्र-
वणात् तद्विधानान्यथानुपपत्तेश्च नित्यानुष्ठानायासदुःखं पूर्व-
कृतदुरितफलम् इति अर्थापत्तिकल्पना च अनुपपन्ना, एवं
विधानान्यथानुपपत्तेः अनुष्ठानायासदुःखव्यतिरिक्तफलत्वानु-
मानाच्च नित्यानाम् । विरोधाश्च; विरुद्धं च इदम् उच्यते-
नित्यकर्मणा अनुष्ठीयमानेन अन्यस्य कर्मणः फलं भुज्यते
इति अभ्युपगम्यमाने स एव उपभोगः नित्यस्य कर्मण: फल-
म् इति, नित्यस्य कर्मण: फलाभाव इति च विरुद्धम् उच्यते ।
किंच, काम्याग्निहोत्रादौ अनुष्ठीयमाने नित्यमपि अग्निहो-
त्रादि तन्त्रेणैव अनुष्ठितं भवतीति तदायासदुःखेनैव काम्या-
ग्निहोत्रादिफलम् उपक्षीणं स्यात्, तत्तन्त्रत्वात् । अथ काम्या-
ग्निहोत्रादिफलम् अन्यदेव स्वर्गादि, तदनुष्ठानायास दुःखमपि
भिन्नं प्रसज्येत । न च तदस्ति, दृष्टविरोधात् ; न हि का-
म्यानुष्ठानायासदुःखात् केवलनित्यानुष्ठानायासदुःखं भिन्नं
दृश्यते । किंच अन्यत् -- अविहितमप्रतिषिद्धं च कर्म
तत्कालफलम्, न तु शास्त्रचोदितं प्रतिषिद्धं वा तत्काल-
फलं भवेत् । तदा स्वर्गादिष्वपि अदृष्टफलाशासनेन उद्यमो
न स्यात् — अग्निहोत्रादीनामेव कर्मस्वरूपाविशेषे अनुष्ठाना-
यासदुःखमात्रेण उपक्षय: नित्यानाम् ; स्वर्गादिमहाफलत्वं
५५५
कृतदुरितफलं प्रसज्येत । तथा च सति नित्यानां फलाश्र-
वणात् तद्विधानान्यथानुपपत्तेश्च नित्यानुष्ठानायासदुःखं पूर्व-
कृतदुरितफलम् इति अर्थापत्तिकल्पना च अनुपपन्ना, एवं
विधानान्यथानुपपत्तेः अनुष्ठानायासदुःखव्यतिरिक्तफलत्वानु-
मानाच्च नित्यानाम् । विरोधाश्च; विरुद्धं च इदम् उच्यते-
नित्यकर्मणा अनुष्ठीयमानेन अन्यस्य कर्मणः फलं भुज्यते
इति अभ्युपगम्यमाने स एव उपभोगः नित्यस्य कर्मण: फल-
म् इति, नित्यस्य कर्मण: फलाभाव इति च विरुद्धम् उच्यते ।
किंच, काम्याग्निहोत्रादौ अनुष्ठीयमाने नित्यमपि अग्निहो-
त्रादि तन्त्रेणैव अनुष्ठितं भवतीति तदायासदुःखेनैव काम्या-
ग्निहोत्रादिफलम् उपक्षीणं स्यात्, तत्तन्त्रत्वात् । अथ काम्या-
ग्निहोत्रादिफलम् अन्यदेव स्वर्गादि, तदनुष्ठानायास दुःखमपि
भिन्नं प्रसज्येत । न च तदस्ति, दृष्टविरोधात् ; न हि का-
म्यानुष्ठानायासदुःखात् केवलनित्यानुष्ठानायासदुःखं भिन्नं
दृश्यते । किंच अन्यत् -- अविहितमप्रतिषिद्धं च कर्म
तत्कालफलम्, न तु शास्त्रचोदितं प्रतिषिद्धं वा तत्काल-
फलं भवेत् । तदा स्वर्गादिष्वपि अदृष्टफलाशासनेन उद्यमो
न स्यात् — अग्निहोत्रादीनामेव कर्मस्वरूपाविशेषे अनुष्ठाना-
यासदुःखमात्रेण उपक्षय: नित्यानाम् ; स्वर्गादिमहाफलत्वं