2026-05-03 04:20:46 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
अष्टादशोऽध्यायः ।
५५१
निष्ठाक्रियायां व्याप्रतस्थ ज्ञात्रादिकारकस्य आत्मकैवल्यफलात्
कर्मान्तरे प्रवृत्तिः अनुपपन्ना इति न ज्ञाननिष्ठा कर्मसहिता
उपपद्यते । भुज्यग्निहोत्रादिक्रियावत्स्यात् इति चेत्, न; कैव-
ल्यफले ज्ञाने क्रियाफलार्थित्वानुपपत्तेः । कैवल्यफले हि ज्ञाने
प्राप्ते, सर्वतः संप्लुतोदकफले कूपतटाकादिक्रियाफलार्थित्वा-
भाववत्, फलान्तरे तत्साधनभूतायां वा क्रियायाम् अर्थि-
त्वानुपपत्तिः । न हि राज्यप्राप्तिफले कर्मणि व्यापृतस्य क्षेत्र-
मात्रप्राप्तिफले व्यापारः उपपद्यते, तद्विषयं वा अर्थित्वम् ।
तस्मात् न कर्मणोऽस्ति निःश्रेयससाधनत्वम् । न च ज्ञानक-
र्मणोः समुच्चितयोः । नापि ज्ञानस्य कैवल्यफलस्य कर्मसाहा-
य्यापेक्षा, अविद्यानिवर्तकत्वेन विरोधात् । न हि तमः तमसः
निवर्तकम् । अतः केवलमेव ज्ञानं निःश्रेयससाधनम् इति ।
न; नित्याकरणे प्रत्यवायप्राप्तेः कैवल्यस्य च नित्यत्वात् ।
यत् तावत् केवलाज्ज्ञानात् कैवल्यप्राप्तिः इत्येतत् तत्
असत्; यत: नित्यानां कर्मणां श्रुत्युक्तानाम् अकरणे प्रत्य-
वायः नरकादिप्राप्तिलक्षणः स्यात् । ननु एवं तर्हि कर्मभ्यो
मोक्षो नास्ति इति अनिर्मोक्ष एव । नैष दोष: ; नित्यत्वात्
मोक्षस्य । नित्यानां कर्मणाम् अनुष्ठानात् प्रत्यवायस्य
अप्राप्तिः, प्रतिषिद्धस्य च अकरणात् अनिष्टशरीरानुपपत्तिः,
',
५५१
निष्ठाक्रियायां व्याप्रतस्थ ज्ञात्रादिकारकस्य आत्मकैवल्यफलात्
कर्मान्तरे प्रवृत्तिः अनुपपन्ना इति न ज्ञाननिष्ठा कर्मसहिता
उपपद्यते । भुज्यग्निहोत्रादिक्रियावत्स्यात् इति चेत्, न; कैव-
ल्यफले ज्ञाने क्रियाफलार्थित्वानुपपत्तेः । कैवल्यफले हि ज्ञाने
प्राप्ते, सर्वतः संप्लुतोदकफले कूपतटाकादिक्रियाफलार्थित्वा-
भाववत्, फलान्तरे तत्साधनभूतायां वा क्रियायाम् अर्थि-
त्वानुपपत्तिः । न हि राज्यप्राप्तिफले कर्मणि व्यापृतस्य क्षेत्र-
मात्रप्राप्तिफले व्यापारः उपपद्यते, तद्विषयं वा अर्थित्वम् ।
तस्मात् न कर्मणोऽस्ति निःश्रेयससाधनत्वम् । न च ज्ञानक-
र्मणोः समुच्चितयोः । नापि ज्ञानस्य कैवल्यफलस्य कर्मसाहा-
य्यापेक्षा, अविद्यानिवर्तकत्वेन विरोधात् । न हि तमः तमसः
निवर्तकम् । अतः केवलमेव ज्ञानं निःश्रेयससाधनम् इति ।
न; नित्याकरणे प्रत्यवायप्राप्तेः कैवल्यस्य च नित्यत्वात् ।
यत् तावत् केवलाज्ज्ञानात् कैवल्यप्राप्तिः इत्येतत् तत्
असत्; यत: नित्यानां कर्मणां श्रुत्युक्तानाम् अकरणे प्रत्य-
वायः नरकादिप्राप्तिलक्षणः स्यात् । ननु एवं तर्हि कर्मभ्यो
मोक्षो नास्ति इति अनिर्मोक्ष एव । नैष दोष: ; नित्यत्वात्
मोक्षस्य । नित्यानां कर्मणाम् अनुष्ठानात् प्रत्यवायस्य
अप्राप्तिः, प्रतिषिद्धस्य च अकरणात् अनिष्टशरीरानुपपत्तिः,
',