2026-05-03 04:20:40 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
५३४
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
म्, तत् तदाकारं भवति । निराकारश्च आत्मा इत्युक्तम् ।
ज्ञानात्मनोश्च उभयोः निराकारत्वे कथं तद्भावनानिष्ठा
इति ? न; अत्यन्तनिर्मलत्वातिस्वच्छत्वातिसूक्ष्मत्वोपपत्तेः
आत्मन: । बुद्धेश्च आत्मवत् नैर्मल्याद्युपपत्तेः आत्मचैतन्या-
काराभासत्वोपपत्तिः । बुद्धयाभासं मनः, तदाभासानि इ-
न्द्रियाणि, इन्द्रियाभासश्च देहः । अतः लौकिकै: देहमात्रे
एव आत्मदृष्टिः क्रियते ॥
देहचैतन्यवादिनश्च लोकायतिका: 'चैतन्यविशिष्ट: का-
यः पुरुषः' इत्याहुः । तथा अन्ये इन्द्रिय चैतन्यवादिनः,
अन्ये मनश्चैतन्यवादिनः, अन्ये बुद्धिचैतन्यवादिनः । ततो-
ऽपि आन्तरम् अव्यक्तम् अव्याकृताख्यम् अविद्यावस्थम्
आत्मत्वेन प्रतिपन्नाः केचित् । सर्वत्र बुद्धधादिदेहान्ते आ-
त्मचैतन्याभासता आत्मभ्रान्तिकारणम् इत्यतश्च आत्मविषयं
ज्ञानं न विधातव्यम् । किं तर्हि ? नामरूपाद्यनात्माध्यारोपण-
निवृत्तिरेव कार्या, आत्मचैतन्यविज्ञानं कार्यम्, अविद्याध्या-
रोपित सर्वपदार्थाकारैः अविशिष्टतया दृश्यमानत्वात् इति ।
अत एव हि विज्ञानवादिनो बौद्धाः विज्ञानव्यतिरेकेण वस्त्वे-
व नास्तीति प्रतिपन्नाः, प्रमाणान्तरनिरपेक्षतां च स्वसंविदि-
तत्वाभ्युपगमेन । तस्मात् अविद्याध्यारोपित निराकरणमात्रं
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
म्, तत् तदाकारं भवति । निराकारश्च आत्मा इत्युक्तम् ।
ज्ञानात्मनोश्च उभयोः निराकारत्वे कथं तद्भावनानिष्ठा
इति ? न; अत्यन्तनिर्मलत्वातिस्वच्छत्वातिसूक्ष्मत्वोपपत्तेः
आत्मन: । बुद्धेश्च आत्मवत् नैर्मल्याद्युपपत्तेः आत्मचैतन्या-
काराभासत्वोपपत्तिः । बुद्धयाभासं मनः, तदाभासानि इ-
न्द्रियाणि, इन्द्रियाभासश्च देहः । अतः लौकिकै: देहमात्रे
एव आत्मदृष्टिः क्रियते ॥
देहचैतन्यवादिनश्च लोकायतिका: 'चैतन्यविशिष्ट: का-
यः पुरुषः' इत्याहुः । तथा अन्ये इन्द्रिय चैतन्यवादिनः,
अन्ये मनश्चैतन्यवादिनः, अन्ये बुद्धिचैतन्यवादिनः । ततो-
ऽपि आन्तरम् अव्यक्तम् अव्याकृताख्यम् अविद्यावस्थम्
आत्मत्वेन प्रतिपन्नाः केचित् । सर्वत्र बुद्धधादिदेहान्ते आ-
त्मचैतन्याभासता आत्मभ्रान्तिकारणम् इत्यतश्च आत्मविषयं
ज्ञानं न विधातव्यम् । किं तर्हि ? नामरूपाद्यनात्माध्यारोपण-
निवृत्तिरेव कार्या, आत्मचैतन्यविज्ञानं कार्यम्, अविद्याध्या-
रोपित सर्वपदार्थाकारैः अविशिष्टतया दृश्यमानत्वात् इति ।
अत एव हि विज्ञानवादिनो बौद्धाः विज्ञानव्यतिरेकेण वस्त्वे-
व नास्तीति प्रतिपन्नाः, प्रमाणान्तरनिरपेक्षतां च स्वसंविदि-
तत्वाभ्युपगमेन । तस्मात् अविद्याध्यारोपित निराकरणमात्रं