2026-05-03 04:20:40 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
अष्टादशोऽध्यायः ।
५३३
निष्ठाप्राप्तिक्रमं मे मम वचनात् निबोध त्वं निश्चयेन अवधारय
इत्येतत् । किं विस्तरेण ? न इति आह— समासेनैव संक्षे-
पेणैव हे कौन्तेय, यथा ब्रह्म प्राप्नोति तथा निबोधेति ।
अनेन या प्रतिज्ञाता ब्रह्मप्राप्तिः, ताम् इदंतया दर्शयितुम्
आह- 'निष्ठा ज्ञानस्य या परां' इति । निष्ठा पर्यवसानं
परिसमाप्तिः इत्येतत् । कस्य ? ब्रह्मज्ञानस्य या परा । की-
दृशी सा ? यादृशम् आत्मज्ञानम् । कीदृक् तत् ? यादृशः
आत्मा । कीदृशः सः ? यादृशो भगवता उक्तः, उपनिषद्वा-
क्यैश्च न्यायतश्च ।
ननु विषयाकारं ज्ञानम् । न ज्ञानविषयः, नापि आकार-
वान् आत्मा इष्यते कचित् । ननु ' आदित्यवर्णम् ' ' भारूप: '
' स्वयंज्योति:' इति आकारवत्त्वम् आत्मनः श्रूयते । न;
तमोरूपत्वप्रतिषेधार्थत्वात् तेषां वाक्यानाम् — द्रव्यगुणाद्या-
कारप्रतिषेधे आत्मनः तमोरूपत्वे प्राप्ते तत्प्रतिषेधार्थानि
'आदित्यवर्णम्' इत्यादीनि वाक्यानि । 'अरूपम्' इति च
विशेषतः रूपप्रतिषेधात् । अविषयत्वाच्च – 'न संदृशे ति-
ष्ठति रूपमस्य न चक्षुषा पश्यति कश्चनैनम् ' ' अशब्दमस्पर्श-
म्' इत्यादेः । तस्मात् आत्माकारं ज्ञानम् इति अनुपपन्नम् ॥
कथं तर्हि आत्मनः ज्ञानम् ? सर्वे हि यद्विषयं यत् ज्ञान-
S. B. II. 17
५३३
निष्ठाप्राप्तिक्रमं मे मम वचनात् निबोध त्वं निश्चयेन अवधारय
इत्येतत् । किं विस्तरेण ? न इति आह— समासेनैव संक्षे-
पेणैव हे कौन्तेय, यथा ब्रह्म प्राप्नोति तथा निबोधेति ।
अनेन या प्रतिज्ञाता ब्रह्मप्राप्तिः, ताम् इदंतया दर्शयितुम्
आह- 'निष्ठा ज्ञानस्य या परां' इति । निष्ठा पर्यवसानं
परिसमाप्तिः इत्येतत् । कस्य ? ब्रह्मज्ञानस्य या परा । की-
दृशी सा ? यादृशम् आत्मज्ञानम् । कीदृक् तत् ? यादृशः
आत्मा । कीदृशः सः ? यादृशो भगवता उक्तः, उपनिषद्वा-
क्यैश्च न्यायतश्च ।
ननु विषयाकारं ज्ञानम् । न ज्ञानविषयः, नापि आकार-
वान् आत्मा इष्यते कचित् । ननु ' आदित्यवर्णम् ' ' भारूप: '
' स्वयंज्योति:' इति आकारवत्त्वम् आत्मनः श्रूयते । न;
तमोरूपत्वप्रतिषेधार्थत्वात् तेषां वाक्यानाम् — द्रव्यगुणाद्या-
कारप्रतिषेधे आत्मनः तमोरूपत्वे प्राप्ते तत्प्रतिषेधार्थानि
'आदित्यवर्णम्' इत्यादीनि वाक्यानि । 'अरूपम्' इति च
विशेषतः रूपप्रतिषेधात् । अविषयत्वाच्च – 'न संदृशे ति-
ष्ठति रूपमस्य न चक्षुषा पश्यति कश्चनैनम् ' ' अशब्दमस्पर्श-
म्' इत्यादेः । तस्मात् आत्माकारं ज्ञानम् इति अनुपपन्नम् ॥
कथं तर्हि आत्मनः ज्ञानम् ? सर्वे हि यद्विषयं यत् ज्ञान-
S. B. II. 17