2026-05-03 04:20:39 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
५२८
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
असत्त्वम् आपद्यते, तथा च सति असदेव सत् जायते,
सदेव असत्त्वम् आपद्यते, अभाव: भावो भवति, • भावश्व
अभावो भवति ; तत्र अभाव: जायमानः प्राक् उत्पत्तेः
शशविषाणकल्पः समवाय्यसमवायिनिमित्ताख्यं कारणम्
अपेक्ष्य जायते इति । न च एवम् अभावः उत्पद्यते, कारणं
च अपेक्षते इति शक्यं वक्तुम्, असतां शशविषाणा-
दीनाम् अदर्शनात् । भावात्मकाश्चेत् घटादयः उत्पद्यमानाः,
किंचित् अभिव्यक्तिमात्रे कारणम् अपेक्ष्य उत्पद्यन्ते इति
शक्यं प्रतिपत्तुम् । किंच, असतश्च सतश्च सद्भावे अस-
द्भावे न क्वचित् प्रमाणप्रमेयव्यवहारेषु विश्वासः कस्यचित्
स्यात्, 'सत् सदेव असत् असदेव' इति निश्चयानुपपत्तेः ।
,
किंच, उत्पद्यते इति व्यणुकादे: द्रव्यस्य स्वकारणसत्ता-
संबन्धम् आहुः । प्राक् उत्पत्तेश्व असत् पश्चात् कारणव्या-
पारम् अपेक्ष्य स्वकारणैः परमाणुभिः सत्तया च समत्रायल-
क्षणेन संबन्धेन संबध्यते । संबद्धं सत् कारणसमवेतं सत्
भवति । तत्न वक्तव्यं कथम् असतः स्वं कारणं भवेत् संब-
न्धो वा केनचित् स्यात् ? न हि वन्ध्यापुत्रस्य स्वं कारणं
संबन्धो वा केनचित् प्रमाणतः कल्पयितुं शक्यते ॥
ननु नैवं वैशेषिकैः : अभावस्य संबन्धः कल्प्यते । द्वषणु-
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
असत्त्वम् आपद्यते, तथा च सति असदेव सत् जायते,
सदेव असत्त्वम् आपद्यते, अभाव: भावो भवति, • भावश्व
अभावो भवति ; तत्र अभाव: जायमानः प्राक् उत्पत्तेः
शशविषाणकल्पः समवाय्यसमवायिनिमित्ताख्यं कारणम्
अपेक्ष्य जायते इति । न च एवम् अभावः उत्पद्यते, कारणं
च अपेक्षते इति शक्यं वक्तुम्, असतां शशविषाणा-
दीनाम् अदर्शनात् । भावात्मकाश्चेत् घटादयः उत्पद्यमानाः,
किंचित् अभिव्यक्तिमात्रे कारणम् अपेक्ष्य उत्पद्यन्ते इति
शक्यं प्रतिपत्तुम् । किंच, असतश्च सतश्च सद्भावे अस-
द्भावे न क्वचित् प्रमाणप्रमेयव्यवहारेषु विश्वासः कस्यचित्
स्यात्, 'सत् सदेव असत् असदेव' इति निश्चयानुपपत्तेः ।
,
किंच, उत्पद्यते इति व्यणुकादे: द्रव्यस्य स्वकारणसत्ता-
संबन्धम् आहुः । प्राक् उत्पत्तेश्व असत् पश्चात् कारणव्या-
पारम् अपेक्ष्य स्वकारणैः परमाणुभिः सत्तया च समत्रायल-
क्षणेन संबन्धेन संबध्यते । संबद्धं सत् कारणसमवेतं सत्
भवति । तत्न वक्तव्यं कथम् असतः स्वं कारणं भवेत् संब-
न्धो वा केनचित् स्यात् ? न हि वन्ध्यापुत्रस्य स्वं कारणं
संबन्धो वा केनचित् प्रमाणतः कल्पयितुं शक्यते ॥
ननु नैवं वैशेषिकैः : अभावस्य संबन्धः कल्प्यते । द्वषणु-