2026-05-03 04:20:36 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
अष्टादशोऽध्यायः ।
५२१
तेषां
ब्राह्मणाश्च क्षत्रियाश्च विशश्व ब्राह्मणक्षत्रिय विशः,
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च- शूद्राणाम् असमासकरणम्
एकजातित्वे सति वेदानधिकारात् — हे परंतप कर्माणि
प्रविभक्तानि इतरेतरविभागेन व्यवस्थापितानि । केन ? स्व-
भावप्रभवैः गुणैः, स्वभावः ईश्वरस्यं प्रकृतिः त्रिगुणात्मिका
माया सा प्रभवः येषां गुणानां ते स्वभावप्रभवाः,
शमादीनि कर्माणि प्रविभक्तानि ब्राह्मणादीनाम् । अथवा
ब्राह्मणस्वभावस्य सत्त्वगुणः प्रभवः कारणम्, तथा क्षत्रि-
यस्वभावस्य सत्त्वोपसर्जनं रजः प्रभवः, वैश्यस्वभावस्य
तमउपसर्जनं रजः प्रभवः, शूद्रस्वभावस्य रज उपसर्जनं
तमः प्रभवः, प्रशान्त्यैश्वर्येहामूढतास्वभावदर्शनात् चतुर्णाम् ।
अथवा, जन्मान्तरकृतसंस्कारः प्राणिनां वर्तमानजन्मनि
स्वकार्याभिमुखत्वेन अभिव्यक्तः स्वभावः, सः प्रभवो येषां
गुणानां ते स्वभावप्रभवा: गुणा: ; गुणप्रादुर्भावस्य निष्का-
रणत्वानुपपत्तेः । 'स्वभावः कारणम्' इति च कारणविशे-
षोपादानम् । एवं स्वभावप्रभवैः प्रकृतिभवैः सत्त्वरजस्त-
मोभिः गुणैः स्वकार्यानुरूपेण शमादीनि कर्माणि प्रवि-
भक्तानि ॥
ननु शास्त्रप्रविभक्तानि शास्त्रेण विहितानि ब्राह्मणादीनां
५२१
तेषां
ब्राह्मणाश्च क्षत्रियाश्च विशश्व ब्राह्मणक्षत्रिय विशः,
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च- शूद्राणाम् असमासकरणम्
एकजातित्वे सति वेदानधिकारात् — हे परंतप कर्माणि
प्रविभक्तानि इतरेतरविभागेन व्यवस्थापितानि । केन ? स्व-
भावप्रभवैः गुणैः, स्वभावः ईश्वरस्यं प्रकृतिः त्रिगुणात्मिका
माया सा प्रभवः येषां गुणानां ते स्वभावप्रभवाः,
शमादीनि कर्माणि प्रविभक्तानि ब्राह्मणादीनाम् । अथवा
ब्राह्मणस्वभावस्य सत्त्वगुणः प्रभवः कारणम्, तथा क्षत्रि-
यस्वभावस्य सत्त्वोपसर्जनं रजः प्रभवः, वैश्यस्वभावस्य
तमउपसर्जनं रजः प्रभवः, शूद्रस्वभावस्य रज उपसर्जनं
तमः प्रभवः, प्रशान्त्यैश्वर्येहामूढतास्वभावदर्शनात् चतुर्णाम् ।
अथवा, जन्मान्तरकृतसंस्कारः प्राणिनां वर्तमानजन्मनि
स्वकार्याभिमुखत्वेन अभिव्यक्तः स्वभावः, सः प्रभवो येषां
गुणानां ते स्वभावप्रभवा: गुणा: ; गुणप्रादुर्भावस्य निष्का-
रणत्वानुपपत्तेः । 'स्वभावः कारणम्' इति च कारणविशे-
षोपादानम् । एवं स्वभावप्रभवैः प्रकृतिभवैः सत्त्वरजस्त-
मोभिः गुणैः स्वकार्यानुरूपेण शमादीनि कर्माणि प्रवि-
भक्तानि ॥
ननु शास्त्रप्रविभक्तानि शास्त्रेण विहितानि ब्राह्मणादीनां