2026-05-03 04:20:31 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
अष्टादशोऽध्यायः ।
५११
इति न तत्त्वज्ञानापेक्षया । किं तर्हि ? लौकिक श्रोत्रियनिरहं-
कारापेक्षया । यो हि परमार्थनिरहंकारः आत्मवित्, न तस्य
कामेप्सुत्वबहुलायासकर्तृत्वप्राप्तिः अस्ति । सात्त्विकस्यापि क-
र्मणः अनात्मवित् साहंकारः कर्ता, किमुत राजसतामसयोः ।
लोके अनात्मविदपि श्रोत्रियो निरहंकारः उच्यते ' निरहं-
कारः अयं ब्राह्मण:' इति । तस्मात् तदपेक्षयैव 'साहंकारेण
वा' इति उक्तम् । पुनः शब्दः पादपूरणार्थः । क्रियते बहुला-
यासं कर्त्रा महता आयासेन निर्वर्त्यते, तत् कर्म राजसम्
उदाहृतम् ॥
.
अनुबन्धं क्षयं हिंसामनपेक्ष्य च पौरुषम् ।
मोहादारभ्यते कर्म यत्तत्तामसमुच्यते ॥ २५ ॥
,,
अनुबन्धं पश्चाद्भावि यत् वस्तु सः अनुबन्धः उच्यते तं
च अनुबन्धम्, क्षयं यस्मिन् कर्मणि क्रियमाणे शक्तिक्षयः
अर्थक्षयो वा स्यात् तं क्षयम्, हिंसां प्राणिवाधां च ; अन-
पेक्ष्य च पौरुषं पुरुषकारम् ' शक्नोमि इदं कर्म समापयितुम्'
इत्येवम् आत्मसामर्थ्यम्, इत्येतानि अनुबन्धादीनि अनपेक्ष्य
पौरुषान्तानि मोहात् अविवेकत: आरभ्यते कर्म यत्, तत्
तामसं तमोनिर्वृत्तम् उच्यते ॥
५११
इति न तत्त्वज्ञानापेक्षया । किं तर्हि ? लौकिक श्रोत्रियनिरहं-
कारापेक्षया । यो हि परमार्थनिरहंकारः आत्मवित्, न तस्य
कामेप्सुत्वबहुलायासकर्तृत्वप्राप्तिः अस्ति । सात्त्विकस्यापि क-
र्मणः अनात्मवित् साहंकारः कर्ता, किमुत राजसतामसयोः ।
लोके अनात्मविदपि श्रोत्रियो निरहंकारः उच्यते ' निरहं-
कारः अयं ब्राह्मण:' इति । तस्मात् तदपेक्षयैव 'साहंकारेण
वा' इति उक्तम् । पुनः शब्दः पादपूरणार्थः । क्रियते बहुला-
यासं कर्त्रा महता आयासेन निर्वर्त्यते, तत् कर्म राजसम्
उदाहृतम् ॥
.
अनुबन्धं क्षयं हिंसामनपेक्ष्य च पौरुषम् ।
मोहादारभ्यते कर्म यत्तत्तामसमुच्यते ॥ २५ ॥
,,
अनुबन्धं पश्चाद्भावि यत् वस्तु सः अनुबन्धः उच्यते तं
च अनुबन्धम्, क्षयं यस्मिन् कर्मणि क्रियमाणे शक्तिक्षयः
अर्थक्षयो वा स्यात् तं क्षयम्, हिंसां प्राणिवाधां च ; अन-
पेक्ष्य च पौरुषं पुरुषकारम् ' शक्नोमि इदं कर्म समापयितुम्'
इत्येवम् आत्मसामर्थ्यम्, इत्येतानि अनुबन्धादीनि अनपेक्ष्य
पौरुषान्तानि मोहात् अविवेकत: आरभ्यते कर्म यत्, तत्
तामसं तमोनिर्वृत्तम् उच्यते ॥