2026-05-03 04:20:29 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
५०४
श्रीमद्भगवद्गीताभाप्ये
"
करणं यस्य आत्मनः उपाधिभूता न लिप्यते न अनुश-
यिनी भवति - ' इदमहमकार्षम् तेन अहं नरकं गमि
प्यामि' इत्येवं यस्य बुद्धिः न लिप्यते-- सः सुमतिः,
सः पश्यति । हत्वा अपि सः इमान् लोकान् सर्वान्
इमान् प्राणिनः इत्यर्थः, न हन्ति हननक्रियां न करोति,
न निवध्यते नापि तत्कार्येण अधर्मफलेन संबध्यते ॥
'
ननु हत्वापि न हन्ति इति विप्रतिषिद्धम् उच्यते यद्यपि
स्तुतिः । नैष दोषः, लौकिकपारमार्थिकदृष्ट्यपेक्षया तदुपपत्तेः ।
देहाद्यात्मबुद्धया ' हन्ता अहम्' इति लौकिकीं दृष्टिम् आ-
श्रित्य ' हत्वापि ' इति आह । यथादर्शितां पारमार्थिकी दृष्टिम्
आश्रित्य ' न हन्ति न निवध्यते' इति । एतत् उभयम् उप-
पद्यते एव ॥
ननु अधिष्ठानादिभिः संभूय करोत्येव आत्मा, 'कर्ता-
रमात्मानं केवलं तु' इति केवलशब्दप्रयोगात् । नैष दोषः,
आत्मनः अविक्रियस्वभावत्वे अधिष्ठानादिभिः संहतत्वानु-
पपत्तेः । विक्रियावतो हि अन्यैः संहननं संभवति, संहत्य
वा कर्तृत्वं स्यात् । न तु अविक्रियस्य आत्मनः केनचित्
संहननम् अस्ति इति न संभूय कर्तृत्वम् उपपद्यते । अतः
केवलत्वम् आत्मनः स्वाभाविकमिति केवलशब्दः अनुवा-
श्रीमद्भगवद्गीताभाप्ये
"
करणं यस्य आत्मनः उपाधिभूता न लिप्यते न अनुश-
यिनी भवति - ' इदमहमकार्षम् तेन अहं नरकं गमि
प्यामि' इत्येवं यस्य बुद्धिः न लिप्यते-- सः सुमतिः,
सः पश्यति । हत्वा अपि सः इमान् लोकान् सर्वान्
इमान् प्राणिनः इत्यर्थः, न हन्ति हननक्रियां न करोति,
न निवध्यते नापि तत्कार्येण अधर्मफलेन संबध्यते ॥
'
ननु हत्वापि न हन्ति इति विप्रतिषिद्धम् उच्यते यद्यपि
स्तुतिः । नैष दोषः, लौकिकपारमार्थिकदृष्ट्यपेक्षया तदुपपत्तेः ।
देहाद्यात्मबुद्धया ' हन्ता अहम्' इति लौकिकीं दृष्टिम् आ-
श्रित्य ' हत्वापि ' इति आह । यथादर्शितां पारमार्थिकी दृष्टिम्
आश्रित्य ' न हन्ति न निवध्यते' इति । एतत् उभयम् उप-
पद्यते एव ॥
ननु अधिष्ठानादिभिः संभूय करोत्येव आत्मा, 'कर्ता-
रमात्मानं केवलं तु' इति केवलशब्दप्रयोगात् । नैष दोषः,
आत्मनः अविक्रियस्वभावत्वे अधिष्ठानादिभिः संहतत्वानु-
पपत्तेः । विक्रियावतो हि अन्यैः संहननं संभवति, संहत्य
वा कर्तृत्वं स्यात् । न तु अविक्रियस्य आत्मनः केनचित्
संहननम् अस्ति इति न संभूय कर्तृत्वम् उपपद्यते । अतः
केवलत्वम् आत्मनः स्वाभाविकमिति केवलशब्दः अनुवा-