2026-05-03 04:20:26 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
४९८
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
संन्यस्य नैव कुर्वन् न कारयन् आसीनः नैष्कर्म्यलक्षणां
ज्ञाननिष्ठाम् अश्नुते इत्येतत् । पूर्वोक्तस्य कर्मयोगस्य प्रयो-
जनम् अनेनैव श्लोकेन उक्तम् ॥
यः पुनः अधिकृतः सन् देहात्माभिमानित्वेन देहभृत्
अज्ञ: अबाधितात्मकर्तृत्वविज्ञानतया 'अहं कर्ता' इति
निश्चितबुद्धिः तस्य अशेषकर्मपरित्यागस्य अशक्यत्वात् कर्म-
फलत्यागेन चोदितकर्मानुष्ठाने एव अधिकारः, न तत्त्यागे
इति एतम्
अर्थ दर्शयितुम् आह—
C
न हि देहभृता शक्यं त्यक्तुं कर्माण्यशेषतः ।
कर्मफलत्यागी स त्यागीत्यभिधीयते ॥
यस्तु
न हि यस्मात् देहभृता, देहं विभर्तीति देहभृत्, देहा-
त्माभिमानवान् देहभृत् उच्यते, न विवेकी; स हि 'वेदा-
विनाशिनम्' इत्यादिना कर्तृत्वाधिकारात् निवर्तितः । अतः
तेन देहभृता अज्ञेन न शक्यं त्यक्तुं संन्यसितुं कर्माणि
अशेषत: निःशेषेण । तस्मात् यस्तु अज्ञ: अधिकृतः नित्यानि
कर्माणि कुर्वन् कर्मफलत्यागी कर्मफलाभिसंधिमात्र संन्यासी
सः त्यागी इति अभिधीयते कर्मी अपि सन् इति स्तुत्य-
भिप्रायेण । तस्मात् परमार्थदर्शिनैव अदेहभृता देहात्मभा-
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
संन्यस्य नैव कुर्वन् न कारयन् आसीनः नैष्कर्म्यलक्षणां
ज्ञाननिष्ठाम् अश्नुते इत्येतत् । पूर्वोक्तस्य कर्मयोगस्य प्रयो-
जनम् अनेनैव श्लोकेन उक्तम् ॥
यः पुनः अधिकृतः सन् देहात्माभिमानित्वेन देहभृत्
अज्ञ: अबाधितात्मकर्तृत्वविज्ञानतया 'अहं कर्ता' इति
निश्चितबुद्धिः तस्य अशेषकर्मपरित्यागस्य अशक्यत्वात् कर्म-
फलत्यागेन चोदितकर्मानुष्ठाने एव अधिकारः, न तत्त्यागे
इति एतम्
अर्थ दर्शयितुम् आह—
C
न हि देहभृता शक्यं त्यक्तुं कर्माण्यशेषतः ।
कर्मफलत्यागी स त्यागीत्यभिधीयते ॥
यस्तु
न हि यस्मात् देहभृता, देहं विभर्तीति देहभृत्, देहा-
त्माभिमानवान् देहभृत् उच्यते, न विवेकी; स हि 'वेदा-
विनाशिनम्' इत्यादिना कर्तृत्वाधिकारात् निवर्तितः । अतः
तेन देहभृता अज्ञेन न शक्यं त्यक्तुं संन्यसितुं कर्माणि
अशेषत: निःशेषेण । तस्मात् यस्तु अज्ञ: अधिकृतः नित्यानि
कर्माणि कुर्वन् कर्मफलत्यागी कर्मफलाभिसंधिमात्र संन्यासी
सः त्यागी इति अभिधीयते कर्मी अपि सन् इति स्तुत्य-
भिप्रायेण । तस्मात् परमार्थदर्शिनैव अदेहभृता देहात्मभा-