2026-05-03 04:19:33 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
द्वितीयोऽध्यायः ।
४१
यस्मात् अन्योन्यनाशहेतुभूतानि एनमात्मानं नाशयितुं
नोत्सहन्ते अस्यादीनि तस्मात् नित्यः । नित्यत्वात् सर्वगतः ।
सर्वगतत्वात् स्थाणुः इव, स्थिर इत्येतत् । स्थिरत्वात् अचल:
अयम् आत्मा । अतः सनातनः चिरंतनः, न कारणात्कुत-
श्चित् निष्पन्नः, अभिनव इत्यर्थः ॥
#
नैतेषां श्लोकानां पौनरुक्त्यं चोदनीयम्, यतः एकेनैव
श्लोकेन आत्मनः नित्यत्वमविक्रियत्वं चोक्तम् ' न जायते
म्रियते वा' इत्यादिना । तत्र यदेव आत्मविषयं किंचिदु-
च्यते, तत् एतस्मात् श्लोकार्थान् न अतिरिच्यते ; किंचि-
च्छब्दतः पुनरुक्तम्, किंचिदर्थतः इति । दुर्बोधत्वात् आत्म-
वस्तुनः पुनः पुनः प्रसङ्गमापाद्य शब्दान्तरेण तदेव वस्तु
निरूपयति भगवान् वासुदेवः कथं नु नाम संसारिणामसं-
सारित्वबुद्धिगोचरतामापन्नं सत् अव्यक्तं तत्त्वं संसारनिवृ-
तये स्यात् इति ॥
किंच—
अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते ।
तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि ॥ २५ ॥
सर्वकरणाविषयत्वात् न व्यज्यत इति अव्यक्तः अयम
४१
यस्मात् अन्योन्यनाशहेतुभूतानि एनमात्मानं नाशयितुं
नोत्सहन्ते अस्यादीनि तस्मात् नित्यः । नित्यत्वात् सर्वगतः ।
सर्वगतत्वात् स्थाणुः इव, स्थिर इत्येतत् । स्थिरत्वात् अचल:
अयम् आत्मा । अतः सनातनः चिरंतनः, न कारणात्कुत-
श्चित् निष्पन्नः, अभिनव इत्यर्थः ॥
#
नैतेषां श्लोकानां पौनरुक्त्यं चोदनीयम्, यतः एकेनैव
श्लोकेन आत्मनः नित्यत्वमविक्रियत्वं चोक्तम् ' न जायते
म्रियते वा' इत्यादिना । तत्र यदेव आत्मविषयं किंचिदु-
च्यते, तत् एतस्मात् श्लोकार्थान् न अतिरिच्यते ; किंचि-
च्छब्दतः पुनरुक्तम्, किंचिदर्थतः इति । दुर्बोधत्वात् आत्म-
वस्तुनः पुनः पुनः प्रसङ्गमापाद्य शब्दान्तरेण तदेव वस्तु
निरूपयति भगवान् वासुदेवः कथं नु नाम संसारिणामसं-
सारित्वबुद्धिगोचरतामापन्नं सत् अव्यक्तं तत्त्वं संसारनिवृ-
तये स्यात् इति ॥
किंच—
अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते ।
तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि ॥ २५ ॥
सर्वकरणाविषयत्वात् न व्यज्यत इति अव्यक्तः अयम