2026-05-03 04:19:32 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
३८
"
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
साहसमात्रमेतत् । ज्ञानं च उत्पद्यमानं तद्विपरीतमज्ञानम्
अवश्यं बाधते इत्यभ्युपगन्तव्यम् । तञ्च अज्ञानं दर्शितम्
हन्ता अहम्, हतः अस्मि' इति 'उभौ तौ न विजानीत : '
इति । अत्र च आत्मन: हननक्रियायाः कर्तृत्वं कर्मत्वं हेतु-
कर्तृत्वं च अज्ञानकृतं दर्शितम् । तच्च सर्वक्रियास्वपि समा-
नं कर्तृत्वादेः अविद्याकृतत्वम्, अविक्रियत्वात् आत्मन: ।
विक्रियावान् हि कर्ता आत्मनः कर्मभूतमन्यं प्रयोजयति
'कुरु' इति । तदेतत् अविशेषेण विदुपः सर्वक्रियासु कर्तृत्वं
हेतुकर्तृत्वं च प्रतिषेधति भगवान्वासुदेव: विदुषः कर्माधि-
काराभावप्रदर्शनार्थम् 'वेदाविनाशिनं .:. कथं स पुरुष: '
इत्यादिना । क्वक पुनः विदुषः अधिकार इति एतदुक्तं पूर्व-
मेव 'ज्ञानयोगेन सांख्यानाम्' इति । तथा च सर्वकर्म-
संन्यासं वक्ष्यति 'सर्वकर्माणि मनसा' इत्यादिना ॥
ननु मनसा इति वचनात् न वाचिकानां कायिकानां
च संन्यासः इति चेत्, न सर्वकर्माणि इति विशेषि-
तत्वात् । मानसानामेव सर्वकर्मणामिति चेत्, न ; मनोव्या-
पारपूर्वकत्वाद्वाक्कायव्यापांराणां मनोव्यापाराभावे तदनुप-
पत्तेः । शास्त्रीयाणां वाक्कायकर्मणां कारणानि मानसानि
कर्माणि वर्जयित्वा अन्यानि सर्वकर्माणि मनसा संन्य-
"
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
साहसमात्रमेतत् । ज्ञानं च उत्पद्यमानं तद्विपरीतमज्ञानम्
अवश्यं बाधते इत्यभ्युपगन्तव्यम् । तञ्च अज्ञानं दर्शितम्
हन्ता अहम्, हतः अस्मि' इति 'उभौ तौ न विजानीत : '
इति । अत्र च आत्मन: हननक्रियायाः कर्तृत्वं कर्मत्वं हेतु-
कर्तृत्वं च अज्ञानकृतं दर्शितम् । तच्च सर्वक्रियास्वपि समा-
नं कर्तृत्वादेः अविद्याकृतत्वम्, अविक्रियत्वात् आत्मन: ।
विक्रियावान् हि कर्ता आत्मनः कर्मभूतमन्यं प्रयोजयति
'कुरु' इति । तदेतत् अविशेषेण विदुपः सर्वक्रियासु कर्तृत्वं
हेतुकर्तृत्वं च प्रतिषेधति भगवान्वासुदेव: विदुषः कर्माधि-
काराभावप्रदर्शनार्थम् 'वेदाविनाशिनं .:. कथं स पुरुष: '
इत्यादिना । क्वक पुनः विदुषः अधिकार इति एतदुक्तं पूर्व-
मेव 'ज्ञानयोगेन सांख्यानाम्' इति । तथा च सर्वकर्म-
संन्यासं वक्ष्यति 'सर्वकर्माणि मनसा' इत्यादिना ॥
ननु मनसा इति वचनात् न वाचिकानां कायिकानां
च संन्यासः इति चेत्, न सर्वकर्माणि इति विशेषि-
तत्वात् । मानसानामेव सर्वकर्मणामिति चेत्, न ; मनोव्या-
पारपूर्वकत्वाद्वाक्कायव्यापांराणां मनोव्यापाराभावे तदनुप-
पत्तेः । शास्त्रीयाणां वाक्कायकर्मणां कारणानि मानसानि
कर्माणि वर्जयित्वा अन्यानि सर्वकर्माणि मनसा संन्य-