2026-05-03 04:19:31 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
३६
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
कर्माणि शास्त्रेण विधीयन्ते तानि अविदुषो विहितानि इति
भगवतो निश्चयोऽवगम्यते ॥
ननु विद्यापि अविदुष एव विधीयते, विदितविद्यस्य पि-
टपेषणवत् विद्याविधानानर्थक्यात् । तत्र अविदुषः कर्माणि
विधीयन्ते न विदुषः इति विशेषो नोपपद्यते इति चेत्, न;
अनुष्ठेयस्य भावाभावविशेषोपपत्तेः । अग्निहोत्रादिविध्यर्थ-
ज्ञानोत्तरकालम् अग्निहोत्रादिकर्म अनेकसाधनोपसंहारपूर्वक-
मनुष्ठेयम् 'कर्ता अहम्, मम कर्तत्र्यम्' इत्येवंप्रकारविज्ञा-
नवतः अविदुषः यथा अनुष्ठेयं भवति, न तु तथा 'न जायते'
इत्याद्यात्मस्वरूपविध्यर्थज्ञानोत्तरकालभावि किंचिदनुष्ठेयं भव-
ति; किंतु 'नाहं कर्ता, नाहं भोक्ता' इत्याद्यात्मैकत्वाकर्तृ-
त्वादिविषयज्ञानात् नान्यदुत्पद्यते इति एष विशेष उपपद्यते ।
यः पुनः ' कर्ता अहम्' इति वेत्ति आत्मानम्, तस्य 'मम
इदं कर्तव्यम्' इति अवश्यंभाविनी बुद्धि: स्यात्; तद-
पेक्षया सः अधिक्रियते इति तं प्रति कर्माणि
संभवन्ति ।
स च अविद्वान्, 'उभौ तौ न विजानीत:' इति वच-
नात्, विशेषितस्य च विदुषः कर्माक्षेपवचनाच 'कथं स
पुरुष:' इति । तस्मात् विशेषितस्य अविक्रियात्मदर्शिनः
विदुषः मुमुक्षोश्च सर्वकर्मसंन्यासे एव अधिकार: । अत एव
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
कर्माणि शास्त्रेण विधीयन्ते तानि अविदुषो विहितानि इति
भगवतो निश्चयोऽवगम्यते ॥
ननु विद्यापि अविदुष एव विधीयते, विदितविद्यस्य पि-
टपेषणवत् विद्याविधानानर्थक्यात् । तत्र अविदुषः कर्माणि
विधीयन्ते न विदुषः इति विशेषो नोपपद्यते इति चेत्, न;
अनुष्ठेयस्य भावाभावविशेषोपपत्तेः । अग्निहोत्रादिविध्यर्थ-
ज्ञानोत्तरकालम् अग्निहोत्रादिकर्म अनेकसाधनोपसंहारपूर्वक-
मनुष्ठेयम् 'कर्ता अहम्, मम कर्तत्र्यम्' इत्येवंप्रकारविज्ञा-
नवतः अविदुषः यथा अनुष्ठेयं भवति, न तु तथा 'न जायते'
इत्याद्यात्मस्वरूपविध्यर्थज्ञानोत्तरकालभावि किंचिदनुष्ठेयं भव-
ति; किंतु 'नाहं कर्ता, नाहं भोक्ता' इत्याद्यात्मैकत्वाकर्तृ-
त्वादिविषयज्ञानात् नान्यदुत्पद्यते इति एष विशेष उपपद्यते ।
यः पुनः ' कर्ता अहम्' इति वेत्ति आत्मानम्, तस्य 'मम
इदं कर्तव्यम्' इति अवश्यंभाविनी बुद्धि: स्यात्; तद-
पेक्षया सः अधिक्रियते इति तं प्रति कर्माणि
संभवन्ति ।
स च अविद्वान्, 'उभौ तौ न विजानीत:' इति वच-
नात्, विशेषितस्य च विदुषः कर्माक्षेपवचनाच 'कथं स
पुरुष:' इति । तस्मात् विशेषितस्य अविक्रियात्मदर्शिनः
विदुषः मुमुक्षोश्च सर्वकर्मसंन्यासे एव अधिकार: । अत एव