2026-05-03 04:19:23 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
द्वितीयोऽध्यायः ।
१७
संजय उवाच-
एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परंतपः ।
न योत्स्य इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह ॥
तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः ॥ १० ॥
अत्र 'दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकम्' इत्यारभ्य यावत् 'न योत्स्य
इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह ' इत्येतदन्तः प्राणिनां
शोकमोहादिसंसारबीजभूतदोषोद्भवकारणप्रदर्शनार्थत्वेन व्या-
ख्येयो ग्रन्थः । तथाहि— अर्जुनेन राज्यगुरुपुत्रमित्रसुहृत्स्व-
।
जनसंबन्धिबान्धवेषु ' अहमेतेषाम् ' ' ममैते' इत्येवंप्रत्यय-
निमित्तस्नेहविच्छेदादिनिमित्तौ आत्मनः शोकमोहौ प्रदर्शितौ
'कथं भीष्ममहं संख्ये' इत्यादिना । शोकमोहाभ्यां ह्याभिभूत-
विवेकविज्ञानः स्वत एव क्षत्रधर्मे युद्धे प्रवृत्तोऽपि तस्माद्युद्धा-
दुपरराम ; परधर्मे च भिक्षाजीवनादिकं कर्तुं प्रववृते । तथा च
सर्वप्राणिनां शोकमोहादिदोषाविष्टचेतसां स्वभावत एव स्वध-
र्मपरित्यागः प्रतिषिद्धंसेवा च स्यात् । स्वधर्मे प्रवृत्तानामपि
तेषां वाङ्मनःकायादीनां प्रवृत्तिः फलाभिसंधिपूर्विकैव साह-
कारा च भवति । तत्रैवं सति धर्माधर्मोपचयात् इष्टानिष्टज-
S. B. 2
१७
संजय उवाच-
एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परंतपः ।
न योत्स्य इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह ॥
तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः ॥ १० ॥
अत्र 'दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकम्' इत्यारभ्य यावत् 'न योत्स्य
इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह ' इत्येतदन्तः प्राणिनां
शोकमोहादिसंसारबीजभूतदोषोद्भवकारणप्रदर्शनार्थत्वेन व्या-
ख्येयो ग्रन्थः । तथाहि— अर्जुनेन राज्यगुरुपुत्रमित्रसुहृत्स्व-
।
जनसंबन्धिबान्धवेषु ' अहमेतेषाम् ' ' ममैते' इत्येवंप्रत्यय-
निमित्तस्नेहविच्छेदादिनिमित्तौ आत्मनः शोकमोहौ प्रदर्शितौ
'कथं भीष्ममहं संख्ये' इत्यादिना । शोकमोहाभ्यां ह्याभिभूत-
विवेकविज्ञानः स्वत एव क्षत्रधर्मे युद्धे प्रवृत्तोऽपि तस्माद्युद्धा-
दुपरराम ; परधर्मे च भिक्षाजीवनादिकं कर्तुं प्रववृते । तथा च
सर्वप्राणिनां शोकमोहादिदोषाविष्टचेतसां स्वभावत एव स्वध-
र्मपरित्यागः प्रतिषिद्धंसेवा च स्यात् । स्वधर्मे प्रवृत्तानामपि
तेषां वाङ्मनःकायादीनां प्रवृत्तिः फलाभिसंधिपूर्विकैव साह-
कारा च भवति । तत्रैवं सति धर्माधर्मोपचयात् इष्टानिष्टज-
S. B. 2