2026-05-03 04:20:54 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
२६०
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
मया अध्यक्षेण सर्वतो दृशिमात्रस्वरूपेण अविक्रियात्मना
अध्यक्षेण मया, मम माया त्रिगुणात्मिका अविद्यालक्षणा
प्रकृतिः सूयते उत्पादयति सचराचरं जगत् । तथा च मन्त्र-
वर्णः - ' एको देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूता-
न्तरात्मा । कर्माध्यक्षः सर्वभूताधिवासः साक्षी चेता केवलो
निर्गुणश्च' इति । हेतुना निमित्तेन अनेन अध्यक्षत्वेन कौन्तेय
जगत् सचराचरं व्यक्ताव्यक्तात्मकं विपरिवर्तते सर्वावस्थासु ।
दृशिकर्मत्वापत्तिनिमित्ता हि जगतः सर्वा प्रवृत्ति:
"
-
अहम्
इदं भोक्ष्ये, पश्यामि इदम् शृणोमि इदम् सुखमनुभवामि,
दुःखमनुभवामि, तदर्थमिदं करिष्ये, इदं ज्ञास्यामि,
इत्याद्या अवगतिनिष्ठा अवगत्यवसानैव । 'यो अस्याध्यक्षः
परमे व्योमन्' इत्यादयश्च मन्त्राः एतमर्थं दर्शयन्ति । ततश्च
एकस्य देवस्य सर्वाध्यक्षभूतचैतन्यमात्रस्य परमार्थतः सर्व-
भोगानभिसंबन्धिनः अन्यस्य चेतनान्तरस्य अभावे भोक्तुः
अन्यस्य अभावात् । किंनिमित्ता इयं सृष्टिः इत्यत्र प्रश्नप्र-
,तिवचने अनुपपन्ने, ' को अद्धा वेद क इह प्रवोचत् । कुत
आजाता कुत इयं विसृष्टि:' इत्यादिमन्त्रवर्णेभ्यः । दर्शितं
च भगवता - ' अज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवः '
इति ॥
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
मया अध्यक्षेण सर्वतो दृशिमात्रस्वरूपेण अविक्रियात्मना
अध्यक्षेण मया, मम माया त्रिगुणात्मिका अविद्यालक्षणा
प्रकृतिः सूयते उत्पादयति सचराचरं जगत् । तथा च मन्त्र-
वर्णः - ' एको देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूता-
न्तरात्मा । कर्माध्यक्षः सर्वभूताधिवासः साक्षी चेता केवलो
निर्गुणश्च' इति । हेतुना निमित्तेन अनेन अध्यक्षत्वेन कौन्तेय
जगत् सचराचरं व्यक्ताव्यक्तात्मकं विपरिवर्तते सर्वावस्थासु ।
दृशिकर्मत्वापत्तिनिमित्ता हि जगतः सर्वा प्रवृत्ति:
"
-
अहम्
इदं भोक्ष्ये, पश्यामि इदम् शृणोमि इदम् सुखमनुभवामि,
दुःखमनुभवामि, तदर्थमिदं करिष्ये, इदं ज्ञास्यामि,
इत्याद्या अवगतिनिष्ठा अवगत्यवसानैव । 'यो अस्याध्यक्षः
परमे व्योमन्' इत्यादयश्च मन्त्राः एतमर्थं दर्शयन्ति । ततश्च
एकस्य देवस्य सर्वाध्यक्षभूतचैतन्यमात्रस्य परमार्थतः सर्व-
भोगानभिसंबन्धिनः अन्यस्य चेतनान्तरस्य अभावे भोक्तुः
अन्यस्य अभावात् । किंनिमित्ता इयं सृष्टिः इत्यत्र प्रश्नप्र-
,तिवचने अनुपपन्ने, ' को अद्धा वेद क इह प्रवोचत् । कुत
आजाता कुत इयं विसृष्टि:' इत्यादिमन्त्रवर्णेभ्यः । दर्शितं
च भगवता - ' अज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवः '
इति ॥