2026-05-03 04:20:27 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
१८६
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
अथेदानीं कदा योगारूढो भवति इत्युच्यते-
यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषज्जते ।
सर्वसंकल्पसंन्यासी योगारूढस्तदोच्यते ॥ ४ ॥
यदा समाधीयमानचित्तो योगी हि इन्द्रियार्थेषु इन्द्रि -
याणामर्थाः शब्दादयः तेषु इन्द्रियार्थेषु कर्मसु च नित्यनैमि-
त्तिककाम्यप्रतिषिद्धेषु प्रयोजनाभावबुद्धधा न अनुषज्जते अनु-
षङ्गं कर्तव्यताबुद्धिं न करोतीत्यर्थः । सर्वसंकल्पसंन्यासी स-
र्वान् संकल्पान् इहामुत्रार्थकामहेतून् संन्यसितुं शीलम् अस्य
इति सर्वसंकल्पसंन्यासी, योगारूढः प्राप्तयोग इत्येतत्, तदा
तस्मिन् काले उच्यते । 'सर्वसंकल्पसंन्यासी' इति वचनात्
सर्वोश्च कामान् सर्वाणि च कर्माणि संन्यस्येदित्यर्थः । संक-
ल्पमूला हि सर्वे कामा: - ' संकल्पमूलः कामो वै यज्ञाः
संकल्पसंभवाः । काम जानामि ते मूलं संकल्पात्किल जा-
यसे । न त्वां संकल्पयिष्यामि तेन मे न भविष्यसि' इत्या-
दिस्मृतेः । सर्वकामपरित्यागे च सर्वकर्मसंन्यासः सिद्धो भ-
वति, 'स यथाकामो भवति तत्क्रतुर्भवति यत्क्रतुर्भवति तत्कर्म
कुरुते' इत्यादिश्रुतिभ्य: ; 'यद्यद्धि कुरुते जन्तुः तत्तत्
कामस्य चेष्टितम्' इत्यादिस्मृतिभ्यश्च ; न्यायाश्च न हि
सर्वसंकल्पसंन्यासे कश्चित् स्पन्दितुमपि शक्तः । तस्मात्
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
अथेदानीं कदा योगारूढो भवति इत्युच्यते-
यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषज्जते ।
सर्वसंकल्पसंन्यासी योगारूढस्तदोच्यते ॥ ४ ॥
यदा समाधीयमानचित्तो योगी हि इन्द्रियार्थेषु इन्द्रि -
याणामर्थाः शब्दादयः तेषु इन्द्रियार्थेषु कर्मसु च नित्यनैमि-
त्तिककाम्यप्रतिषिद्धेषु प्रयोजनाभावबुद्धधा न अनुषज्जते अनु-
षङ्गं कर्तव्यताबुद्धिं न करोतीत्यर्थः । सर्वसंकल्पसंन्यासी स-
र्वान् संकल्पान् इहामुत्रार्थकामहेतून् संन्यसितुं शीलम् अस्य
इति सर्वसंकल्पसंन्यासी, योगारूढः प्राप्तयोग इत्येतत्, तदा
तस्मिन् काले उच्यते । 'सर्वसंकल्पसंन्यासी' इति वचनात्
सर्वोश्च कामान् सर्वाणि च कर्माणि संन्यस्येदित्यर्थः । संक-
ल्पमूला हि सर्वे कामा: - ' संकल्पमूलः कामो वै यज्ञाः
संकल्पसंभवाः । काम जानामि ते मूलं संकल्पात्किल जा-
यसे । न त्वां संकल्पयिष्यामि तेन मे न भविष्यसि' इत्या-
दिस्मृतेः । सर्वकामपरित्यागे च सर्वकर्मसंन्यासः सिद्धो भ-
वति, 'स यथाकामो भवति तत्क्रतुर्भवति यत्क्रतुर्भवति तत्कर्म
कुरुते' इत्यादिश्रुतिभ्य: ; 'यद्यद्धि कुरुते जन्तुः तत्तत्
कामस्य चेष्टितम्' इत्यादिस्मृतिभ्यश्च ; न्यायाश्च न हि
सर्वसंकल्पसंन्यासे कश्चित् स्पन्दितुमपि शक्तः । तस्मात्