2026-05-03 04:20:26 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
षष्ठोऽध्यायः ।
१८३
त्रादिकं कर्म करोति निर्वर्तयति यः कश्चित् ईदृशः कर्मी
स कर्म्यन्तरेभ्यो विशिष्यते इत्येवमर्थमाह — 'स संन्यासी
च योगी च' इति । संन्यासः परित्यागः स यस्यास्ति स
संन्यासी च, योगी च योगः चित्तसमाधानं स यस्यास्ति
स योगी च इति एवंगुणसंपन्नः अयं मन्तव्यः ; न केवलं
निरग्निः अक्रिय एव संन्यासी योगी च इति मन्तव्यः ।
निर्गता: अग्नयः कर्माङ्गभूताः यस्मात् स निरग्निः, अक्रि-
यश्व अनग्निसाधना अपि अविद्यमानाः क्रियाः तपोदाना-
दिका: यस्य असौ अक्रियः ॥
ननु च निरग्नेः अक्रियस्यैव श्रुतिस्मृतियोगशास्त्रेषु संन्या-
सित्वं योगित्वं च प्रसिद्धम् । कथम् इह साने: सक्रियस्य
च संन्यासित्वं योगित्वं च अप्रसिद्धमुच्यते इति । नैष
दोषः, कयाचित् गुणवृत्त्या उभयस्य संपिपादयिषितत्वात् ।
तत् कथम्? कर्मफलसंकल्प संन्यासात् संन्यासित्वम्, योगा-
ङ्गत्वेन च कर्मानुष्ठानात् कर्मफलसंकल्पस्य च चित्तविक्षे-
पहेतोः परित्यागात् योगित्वं च इति गौणमुभयम् ; न पुन:
मुख्यं संन्यासित्वं योगित्वं च अभिप्रेतमित्येतमर्थं दर्शयि-
तुमाह-
१८३
त्रादिकं कर्म करोति निर्वर्तयति यः कश्चित् ईदृशः कर्मी
स कर्म्यन्तरेभ्यो विशिष्यते इत्येवमर्थमाह — 'स संन्यासी
च योगी च' इति । संन्यासः परित्यागः स यस्यास्ति स
संन्यासी च, योगी च योगः चित्तसमाधानं स यस्यास्ति
स योगी च इति एवंगुणसंपन्नः अयं मन्तव्यः ; न केवलं
निरग्निः अक्रिय एव संन्यासी योगी च इति मन्तव्यः ।
निर्गता: अग्नयः कर्माङ्गभूताः यस्मात् स निरग्निः, अक्रि-
यश्व अनग्निसाधना अपि अविद्यमानाः क्रियाः तपोदाना-
दिका: यस्य असौ अक्रियः ॥
ननु च निरग्नेः अक्रियस्यैव श्रुतिस्मृतियोगशास्त्रेषु संन्या-
सित्वं योगित्वं च प्रसिद्धम् । कथम् इह साने: सक्रियस्य
च संन्यासित्वं योगित्वं च अप्रसिद्धमुच्यते इति । नैष
दोषः, कयाचित् गुणवृत्त्या उभयस्य संपिपादयिषितत्वात् ।
तत् कथम्? कर्मफलसंकल्प संन्यासात् संन्यासित्वम्, योगा-
ङ्गत्वेन च कर्मानुष्ठानात् कर्मफलसंकल्पस्य च चित्तविक्षे-
पहेतोः परित्यागात् योगित्वं च इति गौणमुभयम् ; न पुन:
मुख्यं संन्यासित्वं योगित्वं च अभिप्रेतमित्येतमर्थं दर्शयि-
तुमाह-