2026-05-03 04:20:05 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
१२८
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
ष्ठीयन्ते; प्रवृत्तेन चेत् लोकसंग्रहार्थम्, निवृत्तेन चेत् जीवन-
मात्रार्थम् । तं ज्ञानाग्निदग्धकर्माणं कर्मादौ अकर्मादिदर्शनं
ज्ञानं तदेव अग्निः तेन ज्ञानाग्निना दग्धानि शुभाशुभलक्ष-
णानि कर्माणि यस्य तम् आहुः परमार्थतः पण्डितं बुधाः
ब्रह्मविदः ॥
यस्तु अकर्मादिदर्शी, सः अकर्मादिदर्शनादेव निष्कर्मा
संन्यासी जीवनमात्रार्थचेष्टः सन् कर्मणि न प्रवर्तते, यद्यपि
प्राक् विवेकतः प्रवृत्तः । यस्तु प्रारब्धकर्मा सन् उत्तरकालमु-
त्पन्नात्मसम्यग्दर्शनः स्यात्, सः सर्वकर्मणि प्रयोजनमपश्यन्
ससाधनं कर्म परित्यजत्येव । सः कुतश्चित् निमित्तात्
कर्मपरित्यागासंभवे सति कर्मणि तत्फले च सङ्गरहिततया
स्वप्रयोजनाभावात् लोकसंग्रहार्थं पूर्ववत् कर्मणि प्रवृत्तोऽपि
नैव किंचित् करोति, ज्ञानाग्निदग्धकर्मत्वात् तदीयं कर्म
अकर्मैव संपद्यते इत्येतमर्थं दर्शयिष्यन् आह—
त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः ।
कर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किंचित्करोति सः ॥
त्यक्त्वा कर्मसु : अभिमानं फलासङ्गं च यथोक्तेन ज्ञानेन
नित्यतृप्तः निराकाङ्क्षो विषयेषु इत्यर्थः । निराश्रयः आश्रय-
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
ष्ठीयन्ते; प्रवृत्तेन चेत् लोकसंग्रहार्थम्, निवृत्तेन चेत् जीवन-
मात्रार्थम् । तं ज्ञानाग्निदग्धकर्माणं कर्मादौ अकर्मादिदर्शनं
ज्ञानं तदेव अग्निः तेन ज्ञानाग्निना दग्धानि शुभाशुभलक्ष-
णानि कर्माणि यस्य तम् आहुः परमार्थतः पण्डितं बुधाः
ब्रह्मविदः ॥
यस्तु अकर्मादिदर्शी, सः अकर्मादिदर्शनादेव निष्कर्मा
संन्यासी जीवनमात्रार्थचेष्टः सन् कर्मणि न प्रवर्तते, यद्यपि
प्राक् विवेकतः प्रवृत्तः । यस्तु प्रारब्धकर्मा सन् उत्तरकालमु-
त्पन्नात्मसम्यग्दर्शनः स्यात्, सः सर्वकर्मणि प्रयोजनमपश्यन्
ससाधनं कर्म परित्यजत्येव । सः कुतश्चित् निमित्तात्
कर्मपरित्यागासंभवे सति कर्मणि तत्फले च सङ्गरहिततया
स्वप्रयोजनाभावात् लोकसंग्रहार्थं पूर्ववत् कर्मणि प्रवृत्तोऽपि
नैव किंचित् करोति, ज्ञानाग्निदग्धकर्मत्वात् तदीयं कर्म
अकर्मैव संपद्यते इत्येतमर्थं दर्शयिष्यन् आह—
त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः ।
कर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किंचित्करोति सः ॥
त्यक्त्वा कर्मसु : अभिमानं फलासङ्गं च यथोक्तेन ज्ञानेन
नित्यतृप्तः निराकाङ्क्षो विषयेषु इत्यर्थः । निराश्रयः आश्रय-