2026-05-03 04:20:01 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
चतुर्थोऽध्यायः ।
११९
नस्य क्षत्रियस्य शौर्यतेजः प्रभृतीनि कर्माणि, तमउपसर्ज-
नरजः प्रधानस्य वैश्यस्य कृष्यादीनि कर्माणि, रजउपसर्जन-
तमः प्रधानस्य शूद्रस्य शुश्रूषैव कर्म इत्येवं गुणकर्मविभागशः
चातुर्वर्ण्य मया सृष्टम् इत्यर्थः । तच्च इदं चातुर्वण्यै न
अन्येषु लोकेषु, अतः मानुषे लोके इति विशेषणम् । हन्त
तर्हि चातुर्वर्ण्यस्य सर्गादेः कर्मण: कर्तृत्वात् तत्फलेन युज्यसे,
अतः न त्वं नित्यमुक्तः नित्येश्वरश्च इति ? उच्यते यद्यपि
मायासंव्यवहारेण तस्य कर्मणः कर्तारमपि सन्तं मां परमा-
र्थत: विद्धि अकर्तारम् । अत एव अव्ययम् असंसारिणं च
मां विद्धि ॥
येषां तु कर्मणां कर्तारं मां मन्यसे परमार्थतः तेषाम्
अकर्ता एवाहम्, यतः—
न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा ।
इति मां योऽभिजानाति कर्मभिर्न स बध्यते ॥
न मां तानि कर्माणि लिम्पन्ति देहाद्यारम्भकत्वेन, अहं-
काराभावात् । न च तेषां कर्मणां फलेषु मे मम स्पृहा
तृष्णा । येषां तु संसारिणाम् ' अहं कर्ता' इत्यभिमानः
कर्मसु, स्पृहा तत्फलेषु च तान् कर्माणि लिम्पन्ति इति
युक्तम्, तदभावात् न मां कर्माणि लिम्पन्ति । इति एवं यः
११९
नस्य क्षत्रियस्य शौर्यतेजः प्रभृतीनि कर्माणि, तमउपसर्ज-
नरजः प्रधानस्य वैश्यस्य कृष्यादीनि कर्माणि, रजउपसर्जन-
तमः प्रधानस्य शूद्रस्य शुश्रूषैव कर्म इत्येवं गुणकर्मविभागशः
चातुर्वर्ण्य मया सृष्टम् इत्यर्थः । तच्च इदं चातुर्वण्यै न
अन्येषु लोकेषु, अतः मानुषे लोके इति विशेषणम् । हन्त
तर्हि चातुर्वर्ण्यस्य सर्गादेः कर्मण: कर्तृत्वात् तत्फलेन युज्यसे,
अतः न त्वं नित्यमुक्तः नित्येश्वरश्च इति ? उच्यते यद्यपि
मायासंव्यवहारेण तस्य कर्मणः कर्तारमपि सन्तं मां परमा-
र्थत: विद्धि अकर्तारम् । अत एव अव्ययम् असंसारिणं च
मां विद्धि ॥
येषां तु कर्मणां कर्तारं मां मन्यसे परमार्थतः तेषाम्
अकर्ता एवाहम्, यतः—
न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा ।
इति मां योऽभिजानाति कर्मभिर्न स बध्यते ॥
न मां तानि कर्माणि लिम्पन्ति देहाद्यारम्भकत्वेन, अहं-
काराभावात् । न च तेषां कर्मणां फलेषु मे मम स्पृहा
तृष्णा । येषां तु संसारिणाम् ' अहं कर्ता' इत्यभिमानः
कर्मसु, स्पृहा तत्फलेषु च तान् कर्माणि लिम्पन्ति इति
युक्तम्, तदभावात् न मां कर्माणि लिम्पन्ति । इति एवं यः