2026-05-03 04:20:00 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
११८
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
याजिनां फलाकाङ्क्षिणां क्षिप्रं शीघ्रं हि यस्मात् मानुषे लोके,
मनुष्यलोके हि शास्त्राधिकार: । 'क्षिप्रं हि मानुषे लोके '
इति विशेषणात् अन्येष्वपि कर्मफलसिद्धिं दर्शयति भगवान् ।
मानुषे लोके वर्णाश्रमादिकर्माणि इति विशेष:, तेषां च
वर्णाश्रमाद्यधिकारिकर्मणां फलसिद्धिः क्षिप्रं भवति । कर्मजा
कर्मणो जाता ॥
मानुषे एव लोके वर्णाश्रमादिकर्माधिकारः, न अन्येषु
लोकेषु इति नियम: किंनिमित्त इति ? अथवा वर्णाश्रमादि-
प्रविभागोपेताः मनुष्याः मम वर्त्म अनुवर्तन्ते सर्वशः
इत्युक्तम् । कस्मात्पुनः कारणात् नियमेन तवैव वर्त्म अनु-
वर्तन्ते न अन्यस्य इति ? उच्यते--
चातुर्वर्ण्य मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः ।
तस्य कर्तारमपि मां विद्धधकर्तारमव्ययम् ॥
चत्वार एव वर्णाः चातुर्वर्ण्यं मया ईश्वरेण सृष्टम् उत्पा-
दितम्, ' ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीत्' इत्यादिश्रुतेः । गुणक-
मविभागशः गुणविभागशः कर्मविभागशश्च । गुणाः सत्त्व-
रजस्तमांसि । तत्र सात्त्विकस्य सत्त्वप्रधानस्य ब्राह्मणस्य
' शमो दमस्तप:' इत्यादीनि कर्माणि सत्त्वोपसर्जनरजः प्रधा-
१
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
याजिनां फलाकाङ्क्षिणां क्षिप्रं शीघ्रं हि यस्मात् मानुषे लोके,
मनुष्यलोके हि शास्त्राधिकार: । 'क्षिप्रं हि मानुषे लोके '
इति विशेषणात् अन्येष्वपि कर्मफलसिद्धिं दर्शयति भगवान् ।
मानुषे लोके वर्णाश्रमादिकर्माणि इति विशेष:, तेषां च
वर्णाश्रमाद्यधिकारिकर्मणां फलसिद्धिः क्षिप्रं भवति । कर्मजा
कर्मणो जाता ॥
मानुषे एव लोके वर्णाश्रमादिकर्माधिकारः, न अन्येषु
लोकेषु इति नियम: किंनिमित्त इति ? अथवा वर्णाश्रमादि-
प्रविभागोपेताः मनुष्याः मम वर्त्म अनुवर्तन्ते सर्वशः
इत्युक्तम् । कस्मात्पुनः कारणात् नियमेन तवैव वर्त्म अनु-
वर्तन्ते न अन्यस्य इति ? उच्यते--
चातुर्वर्ण्य मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः ।
तस्य कर्तारमपि मां विद्धधकर्तारमव्ययम् ॥
चत्वार एव वर्णाः चातुर्वर्ण्यं मया ईश्वरेण सृष्टम् उत्पा-
दितम्, ' ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीत्' इत्यादिश्रुतेः । गुणक-
मविभागशः गुणविभागशः कर्मविभागशश्च । गुणाः सत्त्व-
रजस्तमांसि । तत्र सात्त्विकस्य सत्त्वप्रधानस्य ब्राह्मणस्य
' शमो दमस्तप:' इत्यादीनि कर्माणि सत्त्वोपसर्जनरजः प्रधा-
१