2026-05-03 20:03:32 by akprasad
This page has been fully proofread once and needs a second look.
<page>
<ignore>१०२
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
</ignore>
<p>इष्टे रागः अनिष्टे द्वेषः इत्येवं प्रतीन्द्रियार्थं रागद्वेषौ अवश्यं-
भाविनौ तत्र अयं पुरुषकारस्य शास्त्रार्थस्य च विषय
उच्यते । शास्त्रार्थे प्रवृत्तः पूर्वमेव रागद्वेषयोर्वशं नागच्छेत् ।
या हि पुरुषस्य प्रकृतिः सा रागद्वेषपुरःसरैव स्वकार्ये पुरुषं
प्रवर्तयति । तदा स्वधर्मपरित्यागः परधर्मानुष्ठानं च भवति ।
यदा पुनः रागद्वेषौ तत्प्रतिपक्षेण नियमयति तदा शास्त्रदृष्टि-
रेव पुरुषः भवति, न प्रकृतिवशः । तस्मात् तयोः रागद्वे-
षयोः वशं न आगच्छेत् , यतः तौ हि अस्य पुरुषस्य
परिपन्थिनौ श्रेयोमार्गस्य विघ्नकर्तारौ तस्करौ इव पथी-
त्यर्थः ॥
</p>
<p>तत्र रागद्वेषप्रयुक्तो मन्यते शास्त्रार्थमप्यन्यथा''परधर्मो-
ऽपि धर्मत्वात् अनुष्ठेय एव'' इति, तदसत् —
</p>
<verse>श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।
स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः ॥ ३५ ॥
</verse>
<p>श्रेयान् प्रशस्यतरः स्वो धर्मः स्वधर्मः विगुणः अपि
विगतगुणोऽपि अनुष्ठीयमानः परधर्मात् स्वनुष्ठितात् सानुद्गु-
ण्येन संपादितादपि । स्वधर्मे स्थितस्य निधनं मरणमपि
श्रेयः परधर्मे स्थितस्य जीवितात् । कस्मात् ? परधर्मः भया-
वह:
वहः नरकादिलक्षणं भयमावहति यतः ॥
</p>
</page>
<ignore>१०२
<p>इष्टे रागः अनिष्टे द्वेषः इत्येवं प्रतीन्द्रियार्थं रागद्वेषौ अवश्यं-
भाविनौ तत्र अयं पुरुषकारस्य शास्त्रार्थस्य च विषय
उच्यते । शास्त्रार्थे प्रवृत्तः पूर्वमेव रागद्वेषयोर्वशं नागच्छेत् ।
या हि पुरुषस्य प्रकृतिः सा रागद्वेषपुरःसरैव स्वकार्ये पुरुषं
प्रवर्तयति । तदा स्वधर्मपरित्यागः परधर्मानुष्ठानं च भवति ।
यदा पुनः रागद्वेषौ तत्प्रतिपक्षेण नियमयति तदा शास्त्रदृष्टि-
रेव पुरुषः भवति, न प्रकृतिवशः । तस्मात् तयोः रागद्वे-
षयोः वशं न आगच्छेत् , यतः तौ हि अस्य पुरुषस्य
परिपन्थिनौ श्रेयोमार्गस्य विघ्नकर्तारौ तस्करौ इव पथी-
त्यर्थः ॥
<p>तत्र रागद्वेषप्रयुक्तो मन्यते शास्त्रार्थमप्यन्यथा
ऽपि धर्मत्वात् अनुष्ठेय एव
<verse>श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।
स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः ॥ ३५ ॥
<p>श्रेयान् प्रशस्यतरः स्वो धर्मः स्वधर्मः विगुणः अपि
विगतगुणोऽपि अनुष्ठीयमानः परधर्मात् स्वनुष्ठितात् सा
ण्येन संपादितादपि । स्वधर्मे स्थितस्य निधनं मरणमपि
श्रेयः परधर्मे स्थितस्य जीवितात् । कस्मात् ? परधर्मः भया-
वह:
वहः नरकादिलक्षणं भयमावहति यतः ॥
</page>