2026-05-03 04:19:56 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
१०२
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
इष्टे रागः अनिष्टे द्वेषः इत्येवं प्रतीन्द्रियार्थं रागद्वेषौ अवश्यं-
भाविनौ तत्र अयं पुरुषकारस्य शास्त्रार्थस्य च विषय
उच्यते । शास्त्रार्थे प्रवृत्तः पूर्वमेव रागद्वेषयोर्वशं नागच्छेत् ।
या हि पुरुषस्य प्रकृतिः सा रागद्वेषपुरःसरैव स्वकार्ये पुरुषं
प्रवर्तयति । तदा स्वधर्मपरित्यागः परधर्मानुष्ठानं च भवति ।
यदा पुनः रागद्वेषौ तत्प्रतिपक्षेण नियमयति तदा शास्त्रदृष्टि-
रेव पुरुषः भवति, न प्रकृतिवशः । तस्मात् तयोः रागद्वे-
षयोः वशं न आगच्छेत्, यतः तौ हि अस्य पुरुषस्य
परिपन्थिनौ श्रेयोमार्गस्य विघ्नकर्तारौ तस्करौ इव पथी-
त्यर्थः ॥
तत्र रागद्वेषप्रयुक्तो मन्यते शास्त्रार्थमप्यन्यथा 'परधर्मो-
ऽपि धर्मत्वात् अनुष्ठेय एव' इति, तदसत् —
श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।
स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः ॥ ३५ ॥
श्रेयान् प्रशस्यतरः स्वो धर्मः स्वधर्मः विगुणः अपि
विगतगुणोऽपि अनुष्ठीयमानः परधर्मात् स्वनुष्ठितात् सानु-
येन संपादितादपि । स्वधर्मे स्थितस्य निधनं मरणमपि
श्रेयः परधर्मे स्थितस्य जीवितात् । कस्मात् ? परधर्मः भया-
वह: नरकादिलक्षणं भयमावहति यतः ॥
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
इष्टे रागः अनिष्टे द्वेषः इत्येवं प्रतीन्द्रियार्थं रागद्वेषौ अवश्यं-
भाविनौ तत्र अयं पुरुषकारस्य शास्त्रार्थस्य च विषय
उच्यते । शास्त्रार्थे प्रवृत्तः पूर्वमेव रागद्वेषयोर्वशं नागच्छेत् ।
या हि पुरुषस्य प्रकृतिः सा रागद्वेषपुरःसरैव स्वकार्ये पुरुषं
प्रवर्तयति । तदा स्वधर्मपरित्यागः परधर्मानुष्ठानं च भवति ।
यदा पुनः रागद्वेषौ तत्प्रतिपक्षेण नियमयति तदा शास्त्रदृष्टि-
रेव पुरुषः भवति, न प्रकृतिवशः । तस्मात् तयोः रागद्वे-
षयोः वशं न आगच्छेत्, यतः तौ हि अस्य पुरुषस्य
परिपन्थिनौ श्रेयोमार्गस्य विघ्नकर्तारौ तस्करौ इव पथी-
त्यर्थः ॥
तत्र रागद्वेषप्रयुक्तो मन्यते शास्त्रार्थमप्यन्यथा 'परधर्मो-
ऽपि धर्मत्वात् अनुष्ठेय एव' इति, तदसत् —
श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।
स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः ॥ ३५ ॥
श्रेयान् प्रशस्यतरः स्वो धर्मः स्वधर्मः विगुणः अपि
विगतगुणोऽपि अनुष्ठीयमानः परधर्मात् स्वनुष्ठितात् सानु-
येन संपादितादपि । स्वधर्मे स्थितस्य निधनं मरणमपि
श्रेयः परधर्मे स्थितस्य जीवितात् । कस्मात् ? परधर्मः भया-
वह: नरकादिलक्षणं भयमावहति यतः ॥