2026-05-03 04:19:51 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
८६
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् ।
कार्यते ह्यवशः कर्म सर्वः प्रकृतिजैर्गुणैः ॥ ५ ॥
न हि यस्मात् क्षणमपि कालं जातु कदाचित् कश्चित्
तिष्ठति अकर्मकृत् सन् । कस्मात् ? कार्यते प्रवर्त्यते हि
यस्मात् अवश एव अस्वतन्त्र एव कर्म सर्वः प्राणी प्रकृतिजै:
प्रकृतितो जातैः सत्त्वरजस्तमोभिः गुणैः । अज्ञ इति
वाक्यशेषः, यतो वक्ष्यति 'गुणैर्यो न विचाल्यते' इति ।
सांख्यानां पृथक्करणात् अज्ञानामेव हि कर्मयोगः, न ज्ञानि-
नाम् । ज्ञानिनां तु गुणैरचाल्यमानानां स्वतश्चलनाभावात्
कर्मयोगो नोपपद्यते । तथा च व्याख्यातम् ' वेदाविना-
शिनम्' इत्यत्र ॥
यत्त्वनात्मज्ञः चोदितं कर्म नारभते इति तदसदेवेत्याह-
कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन् ।
इन्द्रियार्थान्विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते ॥
कर्मेन्द्रियाणि हस्तादीनि संयम्य संहृत्य यः आस्ते तिष्ठति
मनसा स्मरन् चिन्तयन् इन्द्रियार्थान् विषयान् विमूढाला
विमूढान्तःकरणः मिथ्याचारो मृषाचारः पापाचारः सः
उच्यते ॥
श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये
न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् ।
कार्यते ह्यवशः कर्म सर्वः प्रकृतिजैर्गुणैः ॥ ५ ॥
न हि यस्मात् क्षणमपि कालं जातु कदाचित् कश्चित्
तिष्ठति अकर्मकृत् सन् । कस्मात् ? कार्यते प्रवर्त्यते हि
यस्मात् अवश एव अस्वतन्त्र एव कर्म सर्वः प्राणी प्रकृतिजै:
प्रकृतितो जातैः सत्त्वरजस्तमोभिः गुणैः । अज्ञ इति
वाक्यशेषः, यतो वक्ष्यति 'गुणैर्यो न विचाल्यते' इति ।
सांख्यानां पृथक्करणात् अज्ञानामेव हि कर्मयोगः, न ज्ञानि-
नाम् । ज्ञानिनां तु गुणैरचाल्यमानानां स्वतश्चलनाभावात्
कर्मयोगो नोपपद्यते । तथा च व्याख्यातम् ' वेदाविना-
शिनम्' इत्यत्र ॥
यत्त्वनात्मज्ञः चोदितं कर्म नारभते इति तदसदेवेत्याह-
कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन् ।
इन्द्रियार्थान्विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते ॥
कर्मेन्द्रियाणि हस्तादीनि संयम्य संहृत्य यः आस्ते तिष्ठति
मनसा स्मरन् चिन्तयन् इन्द्रियार्थान् विषयान् विमूढाला
विमूढान्तःकरणः मिथ्याचारो मृषाचारः पापाचारः सः
उच्यते ॥