Sorry, you aren't authorized to use this feature.
Sorry, you aren't authorized to use this feature.
2026-04-25 02:58:12 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
क्रिया जन्यत्वमतिक्रिया जनकत्वं वास्य लक्षण
४२
बुद्धीच्छाप्रयत्ना द्विविधाः । नित्यानित्याच ।
नित्येश्वरस्य । अनित्या जीवस्य ॥ ६३ ॥
संस्कारस्त्रिविधः । वेगो भावना स्थितिस्थाप-
कश्चेति । वेगः ष्टथिव्यादिचतुष्टयमनोवृत्तिः । अ-
नुभवजन्या स्मृतिहेतुर्भावनात्ममात्रवृत्तिः । अ-
न्यथाकृतस्य पुनस्तादवस्थ्यापादकः स्थितिस्था-
पकः कटादिष्टथिवीवृत्तिः ॥ ६४ ॥
संस्कारं विभजते । संस्कार इति । संस्कारत्वजातिमान्संस्कारः॥
वेगस्याश्रयमाह । वेग इति । वेगत्वजातिमान्वगः ॥ भावनां लक्षयति ।
अनुभवेति । स्मृतेरपि संस्कारजनकत्वं नवीनैरुक्तम् ॥ आत्मादा-
वतिव्याप्तिवारणायानुभवेति । अनुभवविध्वंसेतिव्याप्तिवारणाय
स्मृतीति ॥ स्थितिस्थापकं लक्षयति । अन्यथेति । संख्यादयोष्टौ नि-
मित्तिकद्रवत्ववेगस्थितिस्थापकाः सामान्यगुणाः । अन्ये रूपादयो
विशेषगुणाः । द्रव्यविभाजकोपाधिकरणावृत्ति द्रव्यकर्मावृत्ति जाति-
मत्वं विशेषगुणत्वम् ॥
I
चलनात्मकं कर्म । ऊर्ध्वदेश संयोगहेतुरुत्क्षेप-
णम् । अधोदेशसंयोगहेतुरपक्षेपणम् । शरीरस्य स-
न्निकृष्टसंयोगहेतुराकुञ्चनम् । विप्रकृष्टसंयोगहेतुः
63. '
Understanding, Desire and Effort are of two kinds;-Eternal
and Transient. Eternal in God, and Transient in mortals.'
64. • Faculty is of three kinds; --Momentum, Imagination and
Elasticity. Momentum resides in the four beginning with Earth,
[ Earth, Water, Light and Air ] and in Mind. Imagination, the cause
of memory, and arising from notion, resides only in the Soul. Elasti-
city is that which restores to its former position what had been
altered. It resides in things like mats &c. formed of the earthy
element.'
४२
बुद्धीच्छाप्रयत्ना द्विविधाः । नित्यानित्याच ।
नित्येश्वरस्य । अनित्या जीवस्य ॥ ६३ ॥
संस्कारस्त्रिविधः । वेगो भावना स्थितिस्थाप-
कश्चेति । वेगः ष्टथिव्यादिचतुष्टयमनोवृत्तिः । अ-
नुभवजन्या स्मृतिहेतुर्भावनात्ममात्रवृत्तिः । अ-
न्यथाकृतस्य पुनस्तादवस्थ्यापादकः स्थितिस्था-
पकः कटादिष्टथिवीवृत्तिः ॥ ६४ ॥
संस्कारं विभजते । संस्कार इति । संस्कारत्वजातिमान्संस्कारः॥
वेगस्याश्रयमाह । वेग इति । वेगत्वजातिमान्वगः ॥ भावनां लक्षयति ।
अनुभवेति । स्मृतेरपि संस्कारजनकत्वं नवीनैरुक्तम् ॥ आत्मादा-
वतिव्याप्तिवारणायानुभवेति । अनुभवविध्वंसेतिव्याप्तिवारणाय
स्मृतीति ॥ स्थितिस्थापकं लक्षयति । अन्यथेति । संख्यादयोष्टौ नि-
मित्तिकद्रवत्ववेगस्थितिस्थापकाः सामान्यगुणाः । अन्ये रूपादयो
विशेषगुणाः । द्रव्यविभाजकोपाधिकरणावृत्ति द्रव्यकर्मावृत्ति जाति-
मत्वं विशेषगुणत्वम् ॥
I
चलनात्मकं कर्म । ऊर्ध्वदेश संयोगहेतुरुत्क्षेप-
णम् । अधोदेशसंयोगहेतुरपक्षेपणम् । शरीरस्य स-
न्निकृष्टसंयोगहेतुराकुञ्चनम् । विप्रकृष्टसंयोगहेतुः
63. '
Understanding, Desire and Effort are of two kinds;-Eternal
and Transient. Eternal in God, and Transient in mortals.'
64. • Faculty is of three kinds; --Momentum, Imagination and
Elasticity. Momentum resides in the four beginning with Earth,
[ Earth, Water, Light and Air ] and in Mind. Imagination, the cause
of memory, and arising from notion, resides only in the Soul. Elasti-
city is that which restores to its former position what had been
altered. It resides in things like mats &c. formed of the earthy
element.'