2026-04-25 02:58:11 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
३७
शक्तिः । अन्यथा कुमुदेपि प्रयोगप्रसङ्गः । इतरान्विते शक्तिरिति
प्राभाकराः ॥ अन्वयस्य वाक्यार्थतया भनसम्भवादन्वयांशेपि श-
क्तिर्न कल्पनीयेति गौतमीयाः ॥
आकाङ्क्षा योग्यता सन्निधिश्च वाक्यार्थज्ञान-
हेतुः । पदस्य पदान्तरव्यतिरेकप्रयुक्तान्वयाननु-
भावकत्वमाकाङ्क्षा । अर्थाबाधो योग्यता । पढ़ा-
नामविलम्बेनोच्चारणं सन्निधिः ॥ ४९ ॥
आकाङ्केति । आकाङ्क्षादिज्ञानमित्यर्थः । अन्यथाकाङ्क्षादिभ्रमा-
च्छाब्दभ्रमो न स्यात् ॥ आकाङ्कां लक्षयति । पदस्येति ॥ योग्यता-
लक्षणमाह । अर्थेति ॥ सन्निधिलक्षणमाह । पदानामिति । अविल-
म्बेन पदार्थोपस्थितिः सन्निधिः । उच्चारणं तु तदुपयोगितया युक्तम् ॥
"आकाङ्गादिरहितं वाक्यमप्रमाणम् । यथा गौ-
रश्वः पुरुषो हस्तीति न प्रमाणमाकाङ्क्षाविरहात् ।
अग्निना सिञ्चेदिति न प्रमाणं योग्यताविरहात् ।
प्रहरे प्रहरेसहोञ्चारितानि गामानयेत्यादि पदानि
न प्रमाणं सान्निध्याभावात् ॥ ५० ॥
49. 'The cause of the knowledge of the sense of a sentence is the
Inter-dependance, Compatibility and Juxta-position (of the words.)
Inter-dependance means the inability in a word to indicate the inten-
ded sense in the absence of another. word. Compatibility consists in
(a word's) not rendering futile the sense ( of the sentence.) Juxta-posi-
tion consists in the enunciation of the words without a (long) pause
between each..
50. 'A collection of words devoid of inter-dependence &c, is no
valid sentence——for example 'cow, horse, man, elephant,' gives no in-
formation, the words not looking out for one another. The expres-
sion 'He should irrigate with fire' is no cause of right knowledge,
for there is no compatibility (between fire and irrigation.) The words
' Bring-the-cow,' not pronounced close together but with an in-
terval of some three hours between each, are not a cause of cor-
rect knowledge, from the absence of (the requisite closeness of)
juxta-position.'
शक्तिः । अन्यथा कुमुदेपि प्रयोगप्रसङ्गः । इतरान्विते शक्तिरिति
प्राभाकराः ॥ अन्वयस्य वाक्यार्थतया भनसम्भवादन्वयांशेपि श-
क्तिर्न कल्पनीयेति गौतमीयाः ॥
आकाङ्क्षा योग्यता सन्निधिश्च वाक्यार्थज्ञान-
हेतुः । पदस्य पदान्तरव्यतिरेकप्रयुक्तान्वयाननु-
भावकत्वमाकाङ्क्षा । अर्थाबाधो योग्यता । पढ़ा-
नामविलम्बेनोच्चारणं सन्निधिः ॥ ४९ ॥
आकाङ्केति । आकाङ्क्षादिज्ञानमित्यर्थः । अन्यथाकाङ्क्षादिभ्रमा-
च्छाब्दभ्रमो न स्यात् ॥ आकाङ्कां लक्षयति । पदस्येति ॥ योग्यता-
लक्षणमाह । अर्थेति ॥ सन्निधिलक्षणमाह । पदानामिति । अविल-
म्बेन पदार्थोपस्थितिः सन्निधिः । उच्चारणं तु तदुपयोगितया युक्तम् ॥
"आकाङ्गादिरहितं वाक्यमप्रमाणम् । यथा गौ-
रश्वः पुरुषो हस्तीति न प्रमाणमाकाङ्क्षाविरहात् ।
अग्निना सिञ्चेदिति न प्रमाणं योग्यताविरहात् ।
प्रहरे प्रहरेसहोञ्चारितानि गामानयेत्यादि पदानि
न प्रमाणं सान्निध्याभावात् ॥ ५० ॥
49. 'The cause of the knowledge of the sense of a sentence is the
Inter-dependance, Compatibility and Juxta-position (of the words.)
Inter-dependance means the inability in a word to indicate the inten-
ded sense in the absence of another. word. Compatibility consists in
(a word's) not rendering futile the sense ( of the sentence.) Juxta-posi-
tion consists in the enunciation of the words without a (long) pause
between each..
50. 'A collection of words devoid of inter-dependence &c, is no
valid sentence——for example 'cow, horse, man, elephant,' gives no in-
formation, the words not looking out for one another. The expres-
sion 'He should irrigate with fire' is no cause of right knowledge,
for there is no compatibility (between fire and irrigation.) The words
' Bring-the-cow,' not pronounced close together but with an in-
terval of some three hours between each, are not a cause of cor-
rect knowledge, from the absence of (the requisite closeness of)
juxta-position.'