2026-04-25 02:58:08 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
३०
सन्दिग्धसाध्यवान्पक्षः । यथा धूमवत्त्वे हेतौ
पर्वतः। निश्चितसाध्यवान्सपक्षः। यथा तत्रैव महा-
नसः । निश्चितसाध्याभाववान्विपक्षः । यथा तत्रैव
महाहृदः ॥ ४५ ॥
पक्षलक्षणमाह । सन्दिग्धेति ॥ ननु श्रवणानन्तरभाविमननस्थले-
व्याप्तिः । तत्र वेदवाक्यैरात्मनो निश्चितत्वे न सन्देहाभावात् । किं
च प्रत्यक्षेपि वन्हौ यत्रेच्छयानुमितिस्तत्राप्यव्याप्तिरिति चेन्न ।
उक्तपक्षताश्रयत्वस्य पक्षलक्षणत्वात् ॥ सपक्षलक्षणमाह । निश्चित-
मिति ॥ विपक्षलक्षणमाह । निश्चितेति ॥
सव्यभिचारविरुद्ध सत्प्रतिपक्षासिद्धबाधिताः
पञ्चहेत्वाभासाः । सव्यभिचारोनैकान्तिकः । स त्रि-
विधः । साधारणासाधारणानुपसंहारिभेदात् । तत्र
साध्याभाववद्वृत्तिः साधारणानैकान्तिकः । यथा
पर्वतो वन्हिमान्प्रमेयत्वादिति प्रमेयत्वस्य वन्ह्यभा-
ववति हदे विद्यमानत्वात् । सर्वसपक्षविपक्षव्या-
"वृत्तोसाधारणः। यथा शब्दो नित्यः शब्दत्वादिति ।
शब्दत्वं सर्वेभ्यो नित्येभ्योनित्येभ्यश्च व्यावृत्तं
शब्दमात्रवृत्ति। अन्वयव्यतिरेकदृष्टान्तरहितोनुपसं-
हारः । यथा सर्वमनित्यं प्रमेयत्वादिति । अत्र सर्व-
Petitio Previcep
45. 'That whose possession of what is to be established is doubt-
ful is called the Subject; as the mountain, when the fact of its
smoking is assigned as the reason (for inferring the presence of fire).
That which certainly possesses the property in question is called an
instance on the same side; as the culinary hearth, in the same exam-
ple. That which is certainly devoid of the property in question is
called an instance on the opposite side; as the great deep lake, in
the same example.'
सन्दिग्धसाध्यवान्पक्षः । यथा धूमवत्त्वे हेतौ
पर्वतः। निश्चितसाध्यवान्सपक्षः। यथा तत्रैव महा-
नसः । निश्चितसाध्याभाववान्विपक्षः । यथा तत्रैव
महाहृदः ॥ ४५ ॥
पक्षलक्षणमाह । सन्दिग्धेति ॥ ननु श्रवणानन्तरभाविमननस्थले-
व्याप्तिः । तत्र वेदवाक्यैरात्मनो निश्चितत्वे न सन्देहाभावात् । किं
च प्रत्यक्षेपि वन्हौ यत्रेच्छयानुमितिस्तत्राप्यव्याप्तिरिति चेन्न ।
उक्तपक्षताश्रयत्वस्य पक्षलक्षणत्वात् ॥ सपक्षलक्षणमाह । निश्चित-
मिति ॥ विपक्षलक्षणमाह । निश्चितेति ॥
सव्यभिचारविरुद्ध सत्प्रतिपक्षासिद्धबाधिताः
पञ्चहेत्वाभासाः । सव्यभिचारोनैकान्तिकः । स त्रि-
विधः । साधारणासाधारणानुपसंहारिभेदात् । तत्र
साध्याभाववद्वृत्तिः साधारणानैकान्तिकः । यथा
पर्वतो वन्हिमान्प्रमेयत्वादिति प्रमेयत्वस्य वन्ह्यभा-
ववति हदे विद्यमानत्वात् । सर्वसपक्षविपक्षव्या-
"वृत्तोसाधारणः। यथा शब्दो नित्यः शब्दत्वादिति ।
शब्दत्वं सर्वेभ्यो नित्येभ्योनित्येभ्यश्च व्यावृत्तं
शब्दमात्रवृत्ति। अन्वयव्यतिरेकदृष्टान्तरहितोनुपसं-
हारः । यथा सर्वमनित्यं प्रमेयत्वादिति । अत्र सर्व-
Petitio Previcep
45. 'That whose possession of what is to be established is doubt-
ful is called the Subject; as the mountain, when the fact of its
smoking is assigned as the reason (for inferring the presence of fire).
That which certainly possesses the property in question is called an
instance on the same side; as the culinary hearth, in the same exam-
ple. That which is certainly devoid of the property in question is
called an instance on the opposite side; as the great deep lake, in
the same example.'