2026-04-25 02:58:08 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
। व्याप्तिविशिष्ट लिंग प्रतिपाक वचन उपनद
हनु साध्य यत्तदा पक्ष प्रतिपादकं वचने निगमन
मन प्
२७
अनुमानविभागमाह । अनुमानमिति ॥ स्वार्थानुमानं विविच्य
दर्शयति । तथाहीति ॥ स्वार्थानुमानं दर्शयति । स्वयमेवे ॥
पार्थिवत्व लोह लेख्यत्वादौ शतशः सहचारदर्शनेपि वज्रादी व्य-
भिचारोपलब्धेर्भूयो दर्शनेन कथं व्याप्तिग्रह इति चेन्न । व्यभिचार-
ज्ञानविरहसहकृत सहचारज्ञानस्य व्याप्तिग्राहकत्वात् ॥ व्यभिचा-
रज्ञानं निश्चयः शङ्का च ॥ तद्विरहः क्वचित्तर्कात्क्वचित्स्वतः सिद्ध एव
धूमाभिव्याप्तिग्रहे कार्यकारणभावभङ्गप्रसङ्गलक्षण स्तर्को व्यभि-
चारशङ्कानिवर्तकः ॥ ननु सकलवन्हिधूमयोरसन्निकर्षात्कथं
व्याप्तिग्रह इति चेन्न । धूमत्ववन्हित्वरूपसामान्यप्रत्यासच्या सकल-
धूमवन्हिज्ञानसम्भवात् ॥ तस्मादिति । लिङ्गपरामर्शादित्यर्थः ॥ परा-
र्थानुमानमाह । यत्विति । यच्छब्दस्य तत्परार्थानुमानमिति तच्छ-
ब्देनान्वयः ॥ पञ्चावयववाक्यमुदाहरति । यथेति ॥
प्रतिज्ञाहेतूदाहरणोपनयनिगमनानि पञ्चाव-
यवाः पर्वतो वन्हिमानिति प्रतिज्ञा । धूमवत्त्वादिति
हेतुः । यो यो धूमवानित्युदाहरणम् । तथा चाय-
मित्युपनयः । तस्मात्तथेति निगमनम् ॥ ४२ ॥
अवयवस्वरूपमाह । प्रतिज्ञेति ॥ उदाहृतवाक्ये प्रतिज्ञाविशेषमा-
ह । पर्वतो वहिमानिति ॥ साध्यवत्तयापक्षवचनं प्रतिज्ञा । पञ्चम्य-
न्तं लिङ्गप्रतिपादकं वचनं हेतुः । व्याप्तिप्रतिपादकमुदाहरणम् ।
पक्षधर्मताज्ञानार्थमुपनयः । अबाधितत्वादिकं नियमनप्रयोजनम् ॥
स्वार्थानुमिति परार्थानुमित्योर्लिङ्गपरामर्श
एव
कारणम् । तस्मालिङ्गपरामर्शोनुमानम् ॥ ४३ ॥
42.
There are five members of this syllogism;—the Proposition,
the Reason, the Example, the Application and the Conclusion, 'The
mountain is fiery', is the Proposition; 'Because it smokes,' is the
Reason ; ' Whatever smokes &c.,' is the Example ; 'And so this moun-
tain is,' is the Application; 'Therefore it is fiery', is the Conclusion,
43. The cause of an inference, whether for one's self or for an>
other, is simply the Consideration of a sign; therefore the anumana
[ the cause of an inference ] is just this Consideration of a sign.'
हनु साध्य यत्तदा पक्ष प्रतिपादकं वचने निगमन
मन प्
२७
अनुमानविभागमाह । अनुमानमिति ॥ स्वार्थानुमानं विविच्य
दर्शयति । तथाहीति ॥ स्वार्थानुमानं दर्शयति । स्वयमेवे ॥
पार्थिवत्व लोह लेख्यत्वादौ शतशः सहचारदर्शनेपि वज्रादी व्य-
भिचारोपलब्धेर्भूयो दर्शनेन कथं व्याप्तिग्रह इति चेन्न । व्यभिचार-
ज्ञानविरहसहकृत सहचारज्ञानस्य व्याप्तिग्राहकत्वात् ॥ व्यभिचा-
रज्ञानं निश्चयः शङ्का च ॥ तद्विरहः क्वचित्तर्कात्क्वचित्स्वतः सिद्ध एव
धूमाभिव्याप्तिग्रहे कार्यकारणभावभङ्गप्रसङ्गलक्षण स्तर्को व्यभि-
चारशङ्कानिवर्तकः ॥ ननु सकलवन्हिधूमयोरसन्निकर्षात्कथं
व्याप्तिग्रह इति चेन्न । धूमत्ववन्हित्वरूपसामान्यप्रत्यासच्या सकल-
धूमवन्हिज्ञानसम्भवात् ॥ तस्मादिति । लिङ्गपरामर्शादित्यर्थः ॥ परा-
र्थानुमानमाह । यत्विति । यच्छब्दस्य तत्परार्थानुमानमिति तच्छ-
ब्देनान्वयः ॥ पञ्चावयववाक्यमुदाहरति । यथेति ॥
प्रतिज्ञाहेतूदाहरणोपनयनिगमनानि पञ्चाव-
यवाः पर्वतो वन्हिमानिति प्रतिज्ञा । धूमवत्त्वादिति
हेतुः । यो यो धूमवानित्युदाहरणम् । तथा चाय-
मित्युपनयः । तस्मात्तथेति निगमनम् ॥ ४२ ॥
अवयवस्वरूपमाह । प्रतिज्ञेति ॥ उदाहृतवाक्ये प्रतिज्ञाविशेषमा-
ह । पर्वतो वहिमानिति ॥ साध्यवत्तयापक्षवचनं प्रतिज्ञा । पञ्चम्य-
न्तं लिङ्गप्रतिपादकं वचनं हेतुः । व्याप्तिप्रतिपादकमुदाहरणम् ।
पक्षधर्मताज्ञानार्थमुपनयः । अबाधितत्वादिकं नियमनप्रयोजनम् ॥
स्वार्थानुमिति परार्थानुमित्योर्लिङ्गपरामर्श
एव
कारणम् । तस्मालिङ्गपरामर्शोनुमानम् ॥ ४३ ॥
42.
There are five members of this syllogism;—the Proposition,
the Reason, the Example, the Application and the Conclusion, 'The
mountain is fiery', is the Proposition; 'Because it smokes,' is the
Reason ; ' Whatever smokes &c.,' is the Example ; 'And so this moun-
tain is,' is the Application; 'Therefore it is fiery', is the Conclusion,
43. The cause of an inference, whether for one's self or for an>
other, is simply the Consideration of a sign; therefore the anumana
[ the cause of an inference ] is just this Consideration of a sign.'