2026-04-25 02:58:07 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
प्यासिनि का देश देश प्रतापिता यी हरिठा मारता
ननिरूपिता पक्ष शताभिरूपिता विशेष्पिता शाहि
ज्ञानं परामर्श:.
२५
- अनुमानं लक्षयति । अनुमितिकरणमिति ॥ अनुमितेर्लक्षण-
माह । परामर्शेति ॥ ननु संशयोत्तरप्रत्यक्षेतिव्याप्तिः । स्थाणुपुरुष-
संशयानन्तरं पुरुषत्वव्याप्यकरादिमानयमिति परामर्शे सति पु-
रुष एवेति प्रत्यक्षजननात् । न च तत्रानुमितिरेवेति वाच्यम् ।
पुरुषं साक्षात्करोमीत्यनुव्यवसायविरोधादिति चेन्न । पक्षतासह-
कृतपरामर्शजन्यत्वस्य विवक्षितत्वात् । सिषाधयिषाविरहसहकृत-
सिध्यभावः पक्षता । साध्यसिद्धिरनुमितिप्रतिबन्धिका । सिद्धिसच्चे-
प्यनुमिनोमीतीच्छायामनुमितिदर्शनात् । सिषाधयिषोत्तेजिका ।
ततश्चोत्तेजिकाभावविशिष्टमण्यभावस्य दाहकरणत्ववत् । सिषाध-
यिषा विरहसहकृतसिध्यभावस्याप्यनुमितिकारणत्वम् ॥ परामर्श
लक्षयति । व्याप्तीति । व्याप्तिविषयकं यत्पक्षधर्मताज्ञानं स प-
रामर्श इत्यर्थः ॥ परामर्शमभिनीय दर्शयति । यथेति । अनुमितिम-
भिनीय दर्शयति । तज्जन्यमिति । परामर्शजन्यमित्यर्थः ॥ व्याप्ते-
र्लक्षणमाह । यत्रेति । यत्र धूमस्तत्राग्निरित्यभिनयः । साहचर्यनि-
यम इति लक्षणम् । साहचर्यं सामानाधिकरण्यं तस्य नियमः ।
हेतुसमानाधिकरणात्यन्ताभावाप्रतियोगिसाध्यसामानाधिकरण्यं व्या-
प्तिरित्यर्थः ॥ पक्षधर्मतास्वरूपमाह । व्याप्यस्येति ॥
/
अनुमानं द्विविधम् । स्वार्थ परार्थ च । स्वार्थ स्वानु-
मितिहेतुः । तथाहि स्वयमेव भूयो भूयो दर्शनेन यत्र
यत्र धूमस्तत्राग्निरिति महानसादौ व्याप्तिं गृहीत्वा
पर्वतसमीपं गत्वा तद्गते चाग्नौ सन्दिहानः पर्वते
धूमं पश्यन्व्याप्तिं स्मरति यत्र धूमस्तत्राग्निरिति ।
तदनन्तरं वन्हिव्याप्यधूमवानयं पर्वत इति ज्ञा-
that 'the hill is fiery', is an inference. Invariable attendedness is the
fact of being constantly accompanied; as, — in the example 'Wher-
ever there is sitke, there is fire [ by which it is invariably attended]'.
By 'the subject's possessing a character &c.,' is meant that in a moun-
tain &c. there is present that which is invariably attended.'
४
ननिरूपिता पक्ष शताभिरूपिता विशेष्पिता शाहि
ज्ञानं परामर्श:.
२५
- अनुमानं लक्षयति । अनुमितिकरणमिति ॥ अनुमितेर्लक्षण-
माह । परामर्शेति ॥ ननु संशयोत्तरप्रत्यक्षेतिव्याप्तिः । स्थाणुपुरुष-
संशयानन्तरं पुरुषत्वव्याप्यकरादिमानयमिति परामर्शे सति पु-
रुष एवेति प्रत्यक्षजननात् । न च तत्रानुमितिरेवेति वाच्यम् ।
पुरुषं साक्षात्करोमीत्यनुव्यवसायविरोधादिति चेन्न । पक्षतासह-
कृतपरामर्शजन्यत्वस्य विवक्षितत्वात् । सिषाधयिषाविरहसहकृत-
सिध्यभावः पक्षता । साध्यसिद्धिरनुमितिप्रतिबन्धिका । सिद्धिसच्चे-
प्यनुमिनोमीतीच्छायामनुमितिदर्शनात् । सिषाधयिषोत्तेजिका ।
ततश्चोत्तेजिकाभावविशिष्टमण्यभावस्य दाहकरणत्ववत् । सिषाध-
यिषा विरहसहकृतसिध्यभावस्याप्यनुमितिकारणत्वम् ॥ परामर्श
लक्षयति । व्याप्तीति । व्याप्तिविषयकं यत्पक्षधर्मताज्ञानं स प-
रामर्श इत्यर्थः ॥ परामर्शमभिनीय दर्शयति । यथेति । अनुमितिम-
भिनीय दर्शयति । तज्जन्यमिति । परामर्शजन्यमित्यर्थः ॥ व्याप्ते-
र्लक्षणमाह । यत्रेति । यत्र धूमस्तत्राग्निरित्यभिनयः । साहचर्यनि-
यम इति लक्षणम् । साहचर्यं सामानाधिकरण्यं तस्य नियमः ।
हेतुसमानाधिकरणात्यन्ताभावाप्रतियोगिसाध्यसामानाधिकरण्यं व्या-
प्तिरित्यर्थः ॥ पक्षधर्मतास्वरूपमाह । व्याप्यस्येति ॥
/
अनुमानं द्विविधम् । स्वार्थ परार्थ च । स्वार्थ स्वानु-
मितिहेतुः । तथाहि स्वयमेव भूयो भूयो दर्शनेन यत्र
यत्र धूमस्तत्राग्निरिति महानसादौ व्याप्तिं गृहीत्वा
पर्वतसमीपं गत्वा तद्गते चाग्नौ सन्दिहानः पर्वते
धूमं पश्यन्व्याप्तिं स्मरति यत्र धूमस्तत्राग्निरिति ।
तदनन्तरं वन्हिव्याप्यधूमवानयं पर्वत इति ज्ञा-
that 'the hill is fiery', is an inference. Invariable attendedness is the
fact of being constantly accompanied; as, — in the example 'Wher-
ever there is sitke, there is fire [ by which it is invariably attended]'.
By 'the subject's possessing a character &c.,' is meant that in a moun-
tain &c. there is present that which is invariably attended.'
४