2026-04-25 02:58:06 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
That cause is called 3 weh resides in the same object-
in intimate relation with the effect or another cause weh is he
intimate relation.
२०
वन्मात्रे कृते कार्येतिव्याप्तिः । अतः पूर्ववृत्तीति ॥ ननु तन्तुरूप-
मपि पटं प्रति कारणं स्यादिति चेन्न । अनन्यथासिद्धत्वे सतीति
विशेषणात् । अनन्यथासिद्धत्वमन्यथासिद्धिविर होन्यथासिद्धि-
श्र त्रिविधा । येन सहैव यस्य यं प्रति पूर्ववृत्तित्वमवगम्यते तं
प्रति तदन्यथासिद्धम् ॥ यथा तन्तुना तन्तुरूपम् । तन्तुत्वं च पटं
प्रति । अन्यं प्रति पूर्ववृत्तित्वे ज्ञात एव यस्य यं प्रति पूर्ववृत्तित्वमव-
गम्यते तं प्रति तदन्यथासिद्धम् । यथा शब्दं प्रति पूर्ववृत्तित्वे ज्ञात
एव पैंटं प्रत्याकाशस्य । अन्यत्र कुप्तनियतपूर्ववर्तिने एवं कार्यस-
म्भवे तत्सहभूतमन्यथासिद्धम् । यथा पाकजस्थले गन्धप्रतिरूप-
प्रागभावस्य । एवं चानन्यथासिद्धनियतपूर्ववृत्तित्वं कारणत्वम् ॥
कार्यलक्षणमाह । कार्येतिं ॥
कारणं त्रिविधं समवाय्यसमवायिनिमित्तभे-
दात् । यत्समवेतं कार्यमुत्पद्यते तत्समवायिकारण-
म् । यथा तन्तवः पटस्य । पटश्व स्वगतरूपादेः ।
कार्येण कारणेन वा सहैकस्मिन्नर्थे समवेतत्वे सति
कारणमसमवायिकारणम् । यथा तन्तुसंयोगः प-
टस्य । तन्तुरूपं पटरूपस्य । तदुभयभिन्नं कारणं
निमित्तकारणम् । यथा तुरीवेमादिकं पटस्य । त-
।
।
देतत्रिविधकारणमध्ये यदसाधारणं कारणं तदेव
करणम् ॥ ३७ ॥
37. • Cause is of three kinds, through the distinctions of Intimate,
Non-intimate and Instrumental. That in which an effect intimately
relative to it takes its rise, is an Intimate cause; as, threads are of
cloth, and the cloth itself of its own colour &c. Where this intimate
relation exists, that cause which is associated in one and the same
object with such effect or cause, is Non-intimate; as, the conjunction
of the threads is the non-intimate cause of the cloth, and the colour
of the threads, that of the colour of the cloth. The cause which is
distinct from both of these is the Instrumental cause, as, the weaver's
in intimate relation with the effect or another cause weh is he
intimate relation.
२०
वन्मात्रे कृते कार्येतिव्याप्तिः । अतः पूर्ववृत्तीति ॥ ननु तन्तुरूप-
मपि पटं प्रति कारणं स्यादिति चेन्न । अनन्यथासिद्धत्वे सतीति
विशेषणात् । अनन्यथासिद्धत्वमन्यथासिद्धिविर होन्यथासिद्धि-
श्र त्रिविधा । येन सहैव यस्य यं प्रति पूर्ववृत्तित्वमवगम्यते तं
प्रति तदन्यथासिद्धम् ॥ यथा तन्तुना तन्तुरूपम् । तन्तुत्वं च पटं
प्रति । अन्यं प्रति पूर्ववृत्तित्वे ज्ञात एव यस्य यं प्रति पूर्ववृत्तित्वमव-
गम्यते तं प्रति तदन्यथासिद्धम् । यथा शब्दं प्रति पूर्ववृत्तित्वे ज्ञात
एव पैंटं प्रत्याकाशस्य । अन्यत्र कुप्तनियतपूर्ववर्तिने एवं कार्यस-
म्भवे तत्सहभूतमन्यथासिद्धम् । यथा पाकजस्थले गन्धप्रतिरूप-
प्रागभावस्य । एवं चानन्यथासिद्धनियतपूर्ववृत्तित्वं कारणत्वम् ॥
कार्यलक्षणमाह । कार्येतिं ॥
कारणं त्रिविधं समवाय्यसमवायिनिमित्तभे-
दात् । यत्समवेतं कार्यमुत्पद्यते तत्समवायिकारण-
म् । यथा तन्तवः पटस्य । पटश्व स्वगतरूपादेः ।
कार्येण कारणेन वा सहैकस्मिन्नर्थे समवेतत्वे सति
कारणमसमवायिकारणम् । यथा तन्तुसंयोगः प-
टस्य । तन्तुरूपं पटरूपस्य । तदुभयभिन्नं कारणं
निमित्तकारणम् । यथा तुरीवेमादिकं पटस्य । त-
।
।
देतत्रिविधकारणमध्ये यदसाधारणं कारणं तदेव
करणम् ॥ ३७ ॥
37. • Cause is of three kinds, through the distinctions of Intimate,
Non-intimate and Instrumental. That in which an effect intimately
relative to it takes its rise, is an Intimate cause; as, threads are of
cloth, and the cloth itself of its own colour &c. Where this intimate
relation exists, that cause which is associated in one and the same
object with such effect or cause, is Non-intimate; as, the conjunction
of the threads is the non-intimate cause of the cloth, and the colour
of the threads, that of the colour of the cloth. The cause which is
distinct from both of these is the Instrumental cause, as, the weaver's