2026-04-25 02:58:01 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
कार्यकारणभावावधारणात्सुवर्णस्यात्यन्तानलसंयोगे सत्यनुच्छिद्य-
मानद्रवत्वाधिकरणत्वेन घृतवत्पार्थिवत्वानुपपत्तेः । तस्मात्पीतद्रव्य-
द्रवत्वनाशप्रतिबन्धकतया द्रवद्रव्यान्तरसिद्धौ नैमित्तिकद्रवत्वा-
धिकरणतया जलत्वानुपपत्तेः । रूपवत्तया वाय्वादिष्वनन्तर्भावा-
तैनसत्वसिद्धिः । तत्रोष्णस्पर्शभास्वररूपयोरुपष्टम्भकपार्थिवरू
पस्पर्शाभ्यां प्रतिबन्धादनुपलब्धिः । तस्मात्सुवर्ण तैजसमिति
सिद्धम् ॥
रूपरहितस्पर्शवान्वायुः । स द्विविधो नित्यो-
नित्यश्व । नित्यः परमाणुरूपः । अनित्यः कार्य-
रूपः । पुनस्त्रिविधः शरीरेन्द्रियविषयभेदात् ।
शरीरं वायुलोके । इन्द्रियं स्पर्शग्राहकं त्वक्सर्व-
शरीरवर्ति । विषयो वृक्षादिकम्पनहेतुः ॥ १२॥
वायुं लक्षयति । रूपेति । आकाशादावतिव्याप्तिवारणाय स्प-
शवानिति । ष्टथिव्यादावतिव्याप्तिवारणाय रूपरहित इति ॥
शरीरान्तः सञ्चारी वायुः प्राणः । स चैकोप्युपा-
धिभेदात्प्राणापानादिसंज्ञां लभते ॥१३॥
12. 'That is Air, which has not colour, and has tangibility. It
is of two kinds;– Eternal and Non-eternal. In the form of atoms it
is Eternal; and in the form of products it is Non-eternal. This [air
in the form of products ] is of three kinds, through the differences of
body, organ of sense and mass. The body is in the ærial world. The
sense is the Touch, the apprehender of tangibility, existing throughout
the whole body. The mass is that which is the cause of the shaking of
trees, &c.'
13. Air circulating within the body is called Prána. Although
it is but one, yet, from the difference of its accidents, it is called
by Breath, Flatulence, &c. [ Breath, Flatulence, Cerebral pulsation,
General pulsation and Digestion ].'
मानद्रवत्वाधिकरणत्वेन घृतवत्पार्थिवत्वानुपपत्तेः । तस्मात्पीतद्रव्य-
द्रवत्वनाशप्रतिबन्धकतया द्रवद्रव्यान्तरसिद्धौ नैमित्तिकद्रवत्वा-
धिकरणतया जलत्वानुपपत्तेः । रूपवत्तया वाय्वादिष्वनन्तर्भावा-
तैनसत्वसिद्धिः । तत्रोष्णस्पर्शभास्वररूपयोरुपष्टम्भकपार्थिवरू
पस्पर्शाभ्यां प्रतिबन्धादनुपलब्धिः । तस्मात्सुवर्ण तैजसमिति
सिद्धम् ॥
रूपरहितस्पर्शवान्वायुः । स द्विविधो नित्यो-
नित्यश्व । नित्यः परमाणुरूपः । अनित्यः कार्य-
रूपः । पुनस्त्रिविधः शरीरेन्द्रियविषयभेदात् ।
शरीरं वायुलोके । इन्द्रियं स्पर्शग्राहकं त्वक्सर्व-
शरीरवर्ति । विषयो वृक्षादिकम्पनहेतुः ॥ १२॥
वायुं लक्षयति । रूपेति । आकाशादावतिव्याप्तिवारणाय स्प-
शवानिति । ष्टथिव्यादावतिव्याप्तिवारणाय रूपरहित इति ॥
शरीरान्तः सञ्चारी वायुः प्राणः । स चैकोप्युपा-
धिभेदात्प्राणापानादिसंज्ञां लभते ॥१३॥
12. 'That is Air, which has not colour, and has tangibility. It
is of two kinds;– Eternal and Non-eternal. In the form of atoms it
is Eternal; and in the form of products it is Non-eternal. This [air
in the form of products ] is of three kinds, through the differences of
body, organ of sense and mass. The body is in the ærial world. The
sense is the Touch, the apprehender of tangibility, existing throughout
the whole body. The mass is that which is the cause of the shaking of
trees, &c.'
13. Air circulating within the body is called Prána. Although
it is but one, yet, from the difference of its accidents, it is called
by Breath, Flatulence, &c. [ Breath, Flatulence, Cerebral pulsation,
General pulsation and Digestion ].'